W dynamice wszystko zaczyna się od rysunku sił i wyboru osi. Zadania różnią się głównie tym, jakie siły trafią na rysunek.
Którą zasadę zastosować
Ciało spoczywa albo jedzie ze stałą prędkością: siły się równoważą (I zasada). Prędkość się zmienia: \(F_{wyp} = m a\) (II zasada). Pytanie o siłę, jaką jedno ciało działa na drugie, to III zasada, ale te dwie siły działają na różne ciała, więc nigdy się nie znoszą.
Siły z liczbami
Przyjmujemy \(g = 10\ \text{m/s}^2\).
- II zasada: \(2\ \text{kg}\), ciąg \(10\ \text{N}\), opór \(4\ \text{N}\): \(a = \frac{10 - 4}{2} = 3\ \text{m/s}^2\)
- tarcie kinetyczne: \(5\ \text{kg}\), \(\mu = 0{,}2\): \(T = \mu m g = 10\ \text{N}\)
- równia \(30^\circ\), \(\mu = 0{,}2\): \(a = g(\sin\alpha - \mu\cos\alpha) \approx 3{,}3\ \text{m/s}^2\)
- nić przez bloczek: klocek \(3\ \text{kg}\) na gładkim stole, ciężarek \(1\ \text{kg}\): \(a = \frac{1\cdot 10}{3 + 1} = 2{,}5\ \text{m/s}^2\), naciąg \(3\cdot 2{,}5 = 7{,}5\ \text{N}\)
- winda przyspieszająca w górę z \(2\ \text{m/s}^2\), osoba \(60\ \text{kg}\): nacisk \(m(g + a) = 720\ \text{N}\)
Gdzie najczęściej gubi się siłę
- Nacisk na równi to nie ciężar: dla 2 kg i \(30^\circ\) wynosi \(m g\cos\alpha \approx 17{,}3\ \text{N}\), a nie 20 N.
- Tarcie statyczne jest tylko tak duże, jak trzeba. Klocek 5 kg przy \(\mu_s = 0{,}4\) pchany siłą 15 N stoi, a tarcie ma 15 N, nie 20 N.
- Naciąg nici nie równa się ciężarowi, gdy układ przyspiesza: w przykładzie wyżej 7,5 N, a nie 10 N.
- W układzie inercjalnym nie ma osobnej „siły bezwładności” ani „siły dośrodkowej”. Ruch ze stałą prędkością nie wymaga też siły w kierunku ruchu: wypadkowa jest wtedy zerem.
Porządek pracy
Na Łatwych wyznaczasz ciężar, wypadkową albo przyspieszenie w jednym kroku. Średnie to tarcie, równia, winda i prosty układ ciał, jak w typowym zadaniu maturalnym. W Trudnych równia ma tarcie, ciał jest kilka, dochodzi opór powietrza. Wyzwanie sięga po układy nieinercjalne. Na każdym poziomie sprawdzaj wynik skrajnym przypadkiem: dla \(\mu = 0\) wzór na równię musi dać \(g\sin\alpha\).
Zacznij od lekcji o zasadach dynamiki, a potem przejdź do tarcia i równi oraz prawa Hooke’a.