Artykuły
Wzory, metody i triki, które przydają się przy zadaniach dnia. Pięć minut czytania, jedna rzecz zrozumiana.
- Siła sprężystości i prawo Hooke’a — sprężyny, siłomierz, łączenie Odkształcenia sprężyste i plastyczne, prawo Hooke’a F = kx, wykres F(x), siłomierz, łączenie sprężyn, energia sprężystości i wydłużenie drutu.
- Astrofizyka i kosmologia — paralaksa, gwiazdy i prawo Hubble’a Jednostki odległości w astronomii, paralaksa i parsek, temperatura gwiazd z prawa Wiena, moc Słońca, czarne dziury i prawo Hubble’a — z przykładami.
- Interferencja i dyfrakcja — siatka dyfrakcyjna i polaryzacja Doświadczenie Younga, warunek wzmocnienia, siatka dyfrakcyjna d sin α = nλ, kolory cienkich warstw, polaryzacja i kąt Brewstera — optyka falowa na maturę.
- Magnesy i elektromagnes — pole magnetyczne w klasie 8 Bieguny magnetyczne, linie pola, magnetyzm Ziemi i kompas, doświadczenie Oersteda, elektromagnes, silnik elektryczny i prądnica — dla klas 7–8.
- Fale elektromagnetyczne — od radia do promieniowania gamma Czym są fale elektromagnetyczne, wzór c = λf, widmo od fal radiowych po gamma, zastosowania i zagrożenia każdego zakresu — z przykładami obliczeń.
- Gęstość — jak ją obliczyć i zmierzyć Gęstość substancji, wzór ρ = m/V, jednostki, tabela gęstości, pomiar dla prostopadłościanu, bryły nieregularnej i cieczy oraz anomalia wody.
- Ruch jednostajny prostoliniowy — prędkość, droga i wykresy Względność ruchu, tor i droga, prędkość, wykresy s(t) i v(t), prędkość średnia i spotkania ciał. Podstawy kinematyki dla klas 7–8 z przykładami.
- Pierwsza zasada termodynamiki i silniki cieplne Energia wewnętrzna, ciepło i praca w pierwszej zasadzie termodynamiki, przemiany gazowe, silnik cieplny, granica Carnota, lodówka i pompa ciepła.
- Energia wiązania i reakcje jądrowe — skąd energia gwiazd Siły jądrowe, deficyt masy, E = mc², energia wiązania na nukleon, rozszczepienie uranu, reaktor, synteza termojądrowa i energia Słońca — z przykładami.
- Siła Lorentza — ruch cząstek w polu magnetycznym Siła Lorentza i jej kierunek, ruch po okręgu, promień toru i okres obiegu, siła na przewodnik, selektor prędkości, spektrometr masowy i cyklotron.
- Siła elektromotoryczna i opór wewnętrzny źródła Dlaczego napięcie baterii spada pod obciążeniem: SEM, opór wewnętrzny, prąd zwarcia, wykres U(I), pomiar SEM, dopasowanie mocy i łączenie ogniw.
- Ruch ładunku w polu elektrycznym — od kondensatora do oscyloskopu Elektron przyspieszany napięciem, elektronowolt, odchylanie cząstki w kondensatorze jak w rzucie poziomym, doświadczenie Millikana i akceleratory.
- Toczenie bez poślizgu — energia ruchu obrotowego Moment bezwładności walca, kuli i obręczy, II zasada dynamiki dla obrotu, energia toczenia, wyścig brył na równi i piruet łyżwiarki.
- Zderzenia sprężyste i niesprężyste — co się zachowuje? Zderzenia sprężyste i niesprężyste: wzory na prędkości po zderzeniu, wymiana prędkości przy równych masach i spowalnianie neutronów w reaktorze.
- Moc i sprawność — ile energii naprawdę wykorzystujemy Moc jako szybkość wykonywania pracy, wzór P = Fv, sprawność urządzeń i łańcucha przemian, kilowatogodziny. Dźwig, pompa, czajnik i samochód.
- Tarcie i równia pochyła — rozkład sił krok po kroku Tarcie statyczne i kinetyczne, współczynnik tarcia, rozkład ciężaru na równi, warunek zsuwania i ciągnięcie pod kątem. Cztery przykłady liczbowe.
- Notacja wykładnicza i cyfry znaczące w fizyce Zapis bardzo dużych i małych liczb, działania na potęgach dziesięciu, rzędy wielkości, cyfry znaczące, niepewność pomiaru i analiza wymiarowa.
- Model Bohra i widmo wodoru — skąd biorą się kolorowe linie Poziomy energetyczne atomu wodoru, przejścia elektronu, serie Lymana, Balmera i Paschena, widma emisyjne i absorpcyjne, energia jonizacji — z przykładami.
- Prawo załamania światła i całkowite wewnętrzne odbicie Odbicie, współczynnik załamania, prawo Snella, rozszczepienie w pryzmacie, kąt graniczny, całkowite wewnętrzne odbicie, światłowód i pozorna głębokość.
- Indukcja elektromagnetyczna — prawo Faradaya i reguła Lenza Pole magnetyczne prądu, strumień, prawo Faradaya, reguła Lenza, pręt na szynach, prądnica, prąd przemienny i transformator. Skąd prąd w gniazdku.
- Pole elektryczne i kondensator — natężenie, potencjał, pojemność Ładunek, prawo Coulomba, natężenie i potencjał pola, pole jednorodne między płytami, kondensator, jego pojemność, połączenia i energia — z przykładami.
- Fale i efekt Dopplera — dlaczego syrena karetki zmienia ton Długość fali, częstotliwość i prędkość, echo, interferencja, fale stojące w strunie i piszczałce oraz efekt Dopplera dla ruchomego źródła i obserwatora.
- Ruch drgający i wahadło — okres, częstotliwość, energia drgań Ruch harmoniczny, wykres x(t), okres wahadła i ciężarka na sprężynie, energia drgań, rezonans. Dlaczego okres wahadła nie zależy od masy ani amplitudy.
- Gaz doskonały — równanie Clapeyrona i przemiany gazowe Model gazu doskonałego, równanie Clapeyrona, przemiany izotermiczna, izobaryczna i izochoryczna na wykresie p(V), praca gazu i temperatura w kelwinach.
- Ciśnienie hydrostatyczne i prawo Pascala — prasa hydrauliczna Ciśnienie, ciśnienie hydrostatyczne p = ρgh, paradoks hydrostatyczny, naczynia połączone, ciśnienie atmosferyczne, prawo Pascala i prasa hydrauliczna.
- Moment siły i dźwignia — warunki równowagi bryły Moment siły, ramię siły, reguła dźwigni i warunki równowagi bryły sztywnej. Huśtawka, taczka, mięsień ramienia i belka na dwóch podporach.
- Zasada zachowania pędu — zderzenia, odrzut i wahadło balistyczne Pęd, popęd siły, zasada zachowania pędu, odrzut, zderzenie niesprężyste, wahadło balistyczne i zderzenie na skrzyżowaniu — z przykładami liczbowymi.
- Prawo powszechnego ciążenia i satelity — prędkości kosmiczne Prawo Newtona, „ważenie” Ziemi, g na wysokości, prędkości kosmiczne, orbita geostacjonarna, III prawo Keplera i nieważkość — z przykładami liczbowymi.
- Ruch po okręgu — prędkość kątowa i siła dośrodkowa Okres, częstotliwość, prędkość kątowa i przyspieszenie dośrodkowe. Siła dośrodkowa nie jest osobną siłą — jak ją wskazać w zakręcie, na moście i w pętli.
- Rzut poziomy i ukośny — dwa niezależne ruchy w jednym Czas lotu, zasięg i wysokość w rzucie poziomym i ukośnym. Kluczowa sztuczka: ruch w poziomie i w pionie liczysz osobno. Przykłady krok po kroku.
- Czas połowicznego rozpadu — prawo rozpadu i datowanie węglem C-14 Co znaczy czas połowicznego rozpadu, prawo rozpadu promieniotwórczego, aktywność próbki i jak datuje się znaleziska archeologiczne węglem C-14.
- Zjawisko fotoelektryczne — foton, praca wyjścia i równanie Einsteina Dlaczego czerwone światło nie wybija elektronów nawet przy dużym natężeniu, a ultrafiolet wybija? Energia fotonu, praca wyjścia i napięcie hamowania.
- Soczewki — równanie soczewki, powiększenie i konstrukcja obrazu Jak powstaje obraz w soczewce skupiającej, równanie soczewki, powiększenie i zdolność skupiająca w dioptriach. Lupa i okulary na przykładach.
- Prawo Ohma i łączenie oporników — obwody bez tajemnic Prawo Ohma, połączenie szeregowe i równoległe, moc prądu i rachunek za energię. Jak krok po kroku uprościć obwód mieszany.
- Bilans cieplny krok po kroku — mieszanie wody i topnienie lodu Ciepło właściwe, ciepło topnienia i zasada „oddane = pobrane”. Jak policzyć temperaturę końcową mieszaniny — także wtedy, gdy topi się lód.
- Prawo Archimedesa — dlaczego statek pływa, a kamień tonie Siła wyporu, warunek pływania i jaka część góry lodowej wystaje nad wodę. Prawo Archimedesa wyjaśnione na przykładach — od podstawówki do matury.
- Zasada zachowania energii — prędkość bez równań ruchu Energia kinetyczna, potencjalna i sprężystości, zasada zachowania energii i praca sił oporu. Jak policzyć prędkość na dole zjeżdżalni w jednej linijce.
- Zasady dynamiki Newtona — jak rozwiązywać zadania z siłami Trzy zasady dynamiki, rysunek sił i druga zasada zapisana dla każdego ciała osobno. Przykład z równią pochyłą i tarciem rozwiązany krok po kroku.
- Ruch jednostajnie przyspieszony — wzory, wykresy i typowe zadania Trzy wzory, które rozwiązują prawie każde zadanie z ruchu jednostajnie przyspieszonego, wykres v(t) i pole pod nim oraz droga hamowania krok po kroku.
- Jak przeliczać jednostki w fizyce — km/h, przedrostki SI i potęgi dziesięciu Przeliczanie km/h na m/s, przedrostki od nano do giga, cm³ na m³ i notacja wykładnicza. Jedna metoda, która działa dla każdej jednostki — z przykładami.