Elektrostatyka opisuje pole na dwa sposoby: natężeniem, które jest wektorem, i potencjałem, który jest liczbą ze znakiem. Druga część działu to kondensator.
Co rozpoznajesz w treści
Zetknięcie jednakowych kulek oznacza, że ładunek się sumuje i dzieli po równo: \(+6\ \text{nC}\) i \(-2\ \text{nC}\) dają po \(+2\ \text{nC}\). Dwa ładunki i pytanie o siłę to prawo Coulomba. Pytanie o punkt w przestrzeni to natężenie albo potencjał. Płytki i napięcie to pole jednorodne i kondensator.
Ładunki i pola w liczbach
Przyjmujemy \(k = 9\cdot 10^9\ \text{N}\cdot\text{m}^2/\text{C}^2\).
- Coulomb: \(2\ \mu\text{C}\) i \(3\ \mu\text{C}\) w odległości \(10\ \text{cm}\): \(F = \frac{k q_1 q_2}{r^2} = 5{,}4\ \text{N}\)
- ładunek \(4\ \text{nC}\), \(r = 20\ \text{cm}\): \(E = \frac{k Q}{r^2} = 900\ \text{N/C}\), \(V = \frac{k Q}{r} = 180\ \text{V}\)
- pole jednorodne: \(100\ \text{V}\) na \(2\ \text{cm}\): \(E = 5000\ \text{V/m}\); ładunek \(2\ \mu\text{C}\) przesunięty między płytkami: \(W = q U = 2\cdot 10^{-4}\ \text{J}\)
- kondensator \(10\ \mu\text{F}\) przy \(12\ \text{V}\): \(Q = 120\ \mu\text{C}\), energia \(\frac{C U^2}{2} = 0{,}72\ \text{mJ}\)
Pomyłki przy polach i kondensatorach
- Wektor kontra liczba. W połowie odcinka między dwoma ładunkami \(+1\ \text{nC}\) odległymi o 20 cm natężenie wynosi zero, a potencjał \(180\ \text{V}\), bo pola się znoszą, a potencjały dodają.
- Dwa razy dalej natężenie jest 4 razy mniejsze, a potencjał 2 razy.
- Przedrostki: \(\mu\text{C}\) zapisane jak \(\text{mC}\) w przykładzie Coulomba daje milion razy większą siłę.
- Kondensatory łączy się odwrotnie niż oporniki: 2 μF i 3 μF to równolegle 5 μF, a szeregowo 1,2 μF.
- Podłączony czy odłączony. Dielektryk o \(\varepsilon_r = 2\) przy podłączonym źródle podwaja ładunek, a przy odłączonym dwukrotnie obniża napięcie.
Co po czym
Łatwe to elektryzowanie, ładunek elementarny i proste pole. Średnie to Coulomb, superpozycja, potencjał i pole jednorodne, jak w typowym zadaniu maturalnym. W Trudnych liczysz energię kondensatora, łączenie i ruch ładunku w polu. Wyzwanie to równowaga ładunków, trudniejsza superpozycja i układy z dielektrykiem.
Lekcja o polu elektrycznym i kondensatorze porządkuje pojęcia, a ruch ładunku w polu łączy je z mechaniką. Stałe są na karcie wzorów.