Optyka ma dwa oblicza. W geometrycznej światło to promienie, które się odbijają i załamują, a najwięcej daje rysunek. W falowej liczy się długość fali i odległość szczelin, a rysunek zastępuje rachunek różnicy dróg.
Rozpoznaj zjawisko
Granica dwóch ośrodków to prawo załamania, a promień wychodzący z ośrodka optycznie gęstszego to pytanie o kąt graniczny. Odległość przedmiotu i ogniskowa to równanie soczewki. Rysy na milimetr to siatka dyfrakcyjna. Dwa promienie konstrukcyjne pozwalają przewidzieć, czy obraz jest rzeczywisty i odwrócony, zanim cokolwiek policzysz.
Prawa z liczbami
- prędkość w szkle o \(n = 1{,}5\): \(v = \frac{c}{n} = 2\cdot 10^8\ \text{m/s}\)
- załamanie: z powietrza do szkła pod kątem \(30^\circ\): \(\sin\beta = \frac{\sin 30^\circ}{1{,}5} = \frac{1}{3}\), \(\beta \approx 19{,}5^\circ\)
- kąt graniczny szkło–powietrze: \(\sin\alpha_{gr} = \frac{1}{1{,}5}\), \(\alpha_{gr} \approx 41{,}8^\circ\)
- soczewka \(f = 10\ \text{cm}\), przedmiot \(x = 30\ \text{cm}\): \(\frac{1}{y} = \frac{1}{10} - \frac{1}{30}\), \(y = 15\ \text{cm}\), \(p = 0{,}5\): obraz rzeczywisty, odwrócony, pomniejszony
- lupa: \(f = 10\ \text{cm}\), \(x = 5\ \text{cm}\): \(y = -10\ \text{cm}\): obraz pozorny, powiększony dwukrotnie
- siatka 500 rys/mm: \(d = 2\ \mu\text{m}\); dla \(600\ \text{nm}\) i \(n = 1\): \(\sin\alpha = 0{,}3\), \(\alpha \approx 17{,}5^\circ\)
Pomyłki, które łatwo przeoczyć
- Kąty mierzysz od normalnej. Promień biegnący \(30^\circ\) nad powierzchnią ma kąt padania \(60^\circ\) i załamuje się do \(35{,}3^\circ\), a nie do \(19{,}5^\circ\).
- Dioptrie wymagają metrów: \(f = 25\ \text{cm}\) daje \(Z = 4\ \text{D}\), a nie 0,04 D.
- Całkowite wewnętrzne odbicie zachodzi tylko przy przejściu do ośrodka o mniejszym \(n\). Z powietrza do szkła jest niemożliwe.
- Ostatni rząd siatki: \(\frac{d}{\lambda} \approx 3{,}33\), więc najwyższy widoczny rząd to \(n = 3\). Rząd musi być liczbą całkowitą.
- Soczewka rozpraszająca ma ujemną ogniskową, a obraz pozorny ujemne \(y\).
Plan nauki optyki
Łatwe to odbicie, współczynnik załamania i zwierciadło płaskie. Średnie dotyczą prawa załamania, równania soczewki, powiększenia i kąta granicznego, jak w typowych zadaniach maturalnych. W Trudnych liczysz układy soczewek, wady wzroku, siatkę i doświadczenie Younga. Wyzwanie to światłowód, pryzmat i interferencja w cienkich warstwach.
Teoria jest w lekcjach o załamaniu światła, soczewkach, interferencji i siatce oraz falach elektromagnetycznych.