Zadania z algebry liniowej

Algebra liniowa to język geometrii i fizyki kwantowej: wektory, macierze i przekształcenia. W zadaniach mnożysz macierze, liczysz wyznaczniki i wartości własne, rozwiązujesz układy równań i opisujesz obroty, rzuty i symetrie.

Zadania do rozwiązania od razu

  1. Łatwe · nr 1083

    Element w wierszu 3 i kolumnie 5 iloczynu Kroneckera macierzy 2×2 i 2×3

    Iloczyn Kroneckera (tensorowy) macierzy \(A=(a_{jk})\) wymiaru \(m\times n\) i macierzy \(B\) wymiaru \(p\times q\) to macierz blokowa \(A\otimes B=\begin{pmatrix}a_{11}B&\cdots&a_{1n}B\\\vdots&&\vdots\\a_{m1}B&\cdots&a_{mn}B\end{pmatrix}\) wymiaru \(mp\times nq\).

    Niech \(A=\begin{pmatrix}1&2\\3&5\end{pmatrix}\) i \(B=\begin{pmatrix}0&-2&1\\4&1&3\end{pmatrix}\). Podaj element macierzy \(A\otimes B\) stojący w trzecim wierszu i piątej kolumnie.

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  2. Łatwe · nr 1039

    Wyznacznik komutatora AB − BA dla A = [2 1; 1 0] i B = [1 3; 0 −1]

    Dane są poniższe macierze \(A\) i \(B\). Oblicz iloczyny \(AB\) i \(BA\) (element w wierszu \(i\) i kolumnie \(j\) to iloczyn skalarny \(i\)-tego wiersza lewej macierzy i \(j\)-tej kolumny prawej), sprawdź, że \(AB \neq BA\), i podaj wyznacznik macierzy \(AB - BA\).

    \[A = \begin{pmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix},\qquad B = \begin{pmatrix} 1 & 3 \\ 0 & -1 \end{pmatrix}\]
    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  3. Łatwe · nr 1029

    Pole równoległoboku ABCD w R³ o wierzchołkach A = (1, 2, 0), B = (3, 0, 1), D = (0, 1, 3)

    Równoległobok \(ABCD\) w przestrzeni ma wierzchołki \(A = (1, 2, 0)\), \(B = (3, 0, 1)\) i \(D = (0, 1, 3)\) (boki \(AB\) i \(AD\) wychodzą z wierzchołka \(A\)). Iloczyn wektorowy wektorów \(\vec a = (a_1, a_2, a_3)\) i \(\vec b = (b_1, b_2, b_3)\) to \(\vec a\times\vec b = (a_2b_3 - a_3b_2,\ a_3b_1 - a_1b_3,\ a_1b_2 - a_2b_1)\); jego długość równa się polu równoległoboku rozpiętego na \(\vec a\) i \(\vec b\). Oblicz pole równoległoboku \(ABCD\).

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  4. Łatwe · nr 1028

    Kąt między wektorami u = (2, −1, 1) i v = (1, 1, 2) w R³

    W przestrzeni \(\mathbb{R}^3\) dane są wektory \(\vec u = (2, -1, 1)\) i \(\vec v = (1, 1, 2)\). Iloczyn skalarny to \(\vec u\cdot\vec v = u_1v_1 + u_2v_2 + u_3v_3\), a kąt \(\alpha \in [0, \pi]\) między niezerowymi wektorami spełnia \(\cos\alpha = \frac{\vec u\cdot\vec v}{|\vec u|\,|\vec v|}\). Wyznacz \(\alpha\).

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  5. Średnie · nr 1626

    Obraz wektora (1, 2, 3) przy obrocie v ↦ qvq⁻¹ dla kwaternionu q = 3 + i − j + k

    Kwaterniony mnożymy według reguł \(i^2=j^2=k^2=ijk=-1\), skąd \(ij=k\), \(jk=i\), \(ki=j\), \(ji=-k\), \(kj=-i\), \(ik=-j\). Wektor \((x,y,z)\) utożsamiamy z kwaternionem \(xi+yj+zk\).

    Dla \(q=3+i-j+k\) odwzorowanie \(v\mapsto qvq^{-1}\), gdzie \(q^{-1}=\frac{\bar q}{|q|^2}\), \(\bar q=3-i+j-k\), \(|q|^2=12\), jest obrotem przestrzeni. Wyznacz obraz wektora \((1,2,3)\) i podaj sumę jego współrzędnych.

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  6. Średnie · nr 1625

    Ile różnych izometrii dają złożenia dwóch obrotów o 180° wokół osi (1, 1, 0) i (0, 1, 1)

    Niech \(H_u\) i \(H_v\) będą obrotami przestrzeni o \(180^\circ\) wokół prostych przechodzących przez początek układu, o kierunkach \(u=(1,1,0)\) i \(v=(0,1,1)\). Ile różnych przekształceń można otrzymać jako złożenia skończonych ciągów tych dwóch obrotów (z identycznością, odpowiadającą ciągowi pustemu, włącznie)?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie

Więcej zadań z algebry liniowej

Mnożenie macierzy, wyznacznik i układy równań metodą Gaussa otwierają algebrę liniową. Dalej idą macierz odwrotna, rząd macierzy, baza i wymiar, przekształcenia liniowe, wartości i wektory własne oraz iloczyn wektorowy. To język geometrii, statystyki i mechaniki kwantowej.

Pytanie o liczbę czy o strukturę

Polecenie „oblicz” wymaga rachunku: iloczynu, wyznacznika, odwrotności. Pytanie „ile rozwiązań ma układ” to rząd macierzy i twierdzenie Kroneckera–Capellego. „Jaki jest wymiar” oznacza liczenie niezależnych warunków. Wysoka potęga macierzy to diagonalizacja. Obrót, rzut czy symetria zwykle dają wynik od razu z geometrii, zanim wypiszesz choćby jeden wyraz macierzy.

Rachunki na małych macierzach

  • mnożenie wiersz przez kolumnę: \(\begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 1 \\ 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 3 \\ 7 \end{pmatrix}\)
  • wyznacznik: \(\det\begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix} = 1 \cdot 4 - 2 \cdot 3 = -2\)
  • wartości własne: \(\begin{pmatrix} 3 & 1 \\ 1 & 3 \end{pmatrix}\) ma \(\lambda^2 - 6\lambda + 8 = 0\), czyli \(\lambda = 2\) lub \(\lambda = 4\), a ich suma to ślad 6, iloczyn zaś wyznacznik 8
  • rozwiązalność układu: \(\operatorname{rz} A = \operatorname{rz}[A\,|\,b]\)
  • obrót o 90°: \(\begin{pmatrix} 0 & -1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix}\) ma w kolumnach obrazy wektorów bazy i wyznacznik 1

Nawyki przeniesione ze zwykłej algebry

Mnożenie macierzy nie jest przemienne, więc \((A + B)^2\) to \(A^2 + AB + BA + B^2\). Z równości \(AB = 0\) nie wynika, że któraś z macierzy jest zerowa. Dla macierzy \(n \times n\) zachodzi \(\det(2A) = 2^n \det A\), a nie \(2\det A\). Wektor własny z definicji nie jest zerowy. Macierz o dwóch proporcjonalnych wierszach ma wyznacznik równy zero, co warto zauważyć przed rozpoczęciem rachunku. Pomylenie wierszy z kolumnami przy zapisie przekształcenia daje macierz transponowaną, czyli zwykle inne przekształcenie.

Od rachunku do abstrakcji

Dział nie ma prawie zadań rozgrzewkowych, więc zacznij od Średnich: rachunek na macierzach \(2 \times 2\) i \(3 \times 3\), porównywalny pracochłonnością z typowym zadaniem rozszerzonym. Trudne wymagają myślenia o wymiarze i przekształceniach, ponad szkolny zakres. Wyzwanie to zastosowania i struktury na poziomie olimpijskim.

Kolejność lekcji: mnożenie macierzy, wyznacznik i macierz odwrotna, rząd macierzy i twierdzenie Kroneckera–Capellego, a na końcu wartości własne i diagonalizacja.