Algebra liniowaŚrednieZadanie nr 1038

Złożenie obrotów o 90° wokół osi Ox i Oz: kąt obrotu wypadkowego

Przekształcenia liniowe Zadania konkursowePrzygotowanie do Olimpiady Kwantowej

Niech \(R_x\) będzie obrotem przestrzeni \(\mathbb{R}^3\) o kąt \(90^\circ\) wokół osi \(Ox\), a \(R_z\) — obrotem o \(90^\circ\) wokół osi \(Oz\). Oba obroty są przeciwne do ruchu wskazówek zegara, gdy patrzymy z dodatniej półosi w stronę początku układu: \(R_z\) przeprowadza \((1, 0, 0)\) na \((0, 1, 0)\), a \(R_x\) przeprowadza \((0, 1, 0)\) na \((0, 0, 1)\).

Przekształcenie „najpierw \(R_x\), potem \(R_z\)” jest obrotem wokół pewnej osi przechodzącej przez początek układu o kąt \(\theta \in [0, \pi]\). Wyznacz \(\theta\).

+10 pkt za pierwsze rozwiązanie na koncie

Zapis: ułamki (3/4), pierwiastki (2sqrt(3)), pi/6.

Jak rozwiązać to zadanie?

Potrzebujesz pomocy? Pokaż wskazówkę

Zapisz macierze obu obrotów (kolumny to obrazy wektorów bazy) i pomnóż je we właściwej kolejności. Ślad macierzy obrotu o kąt \(\theta\) wokół dowolnej osi wynosi \(1 + 2\cos\theta\), bo ślad nie zależy od wyboru bazy ortonormalnej.

Chcesz poznać sposób? Rozwiązanie krok po kroku
  1. Macierze: \(R_x = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & -1 \\ 0 & 1 & 0 \end{pmatrix}\), \(R_z = \begin{pmatrix} 0 & -1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}\).
  2. „Najpierw \(R_x\), potem \(R_z\)” to \(M = R_zR_x\) (wektor mnożymy najpierw przez \(R_x\)): \(M = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \end{pmatrix}\). Zatem \(M\vec e_1 = \vec e_2\), \(M\vec e_2 = \vec e_3\), \(M\vec e_3 = \vec e_1\) — osie są cyklicznie permutowane.
  3. Oś obrotu: \(M(1, 1, 1) = (1, 1, 1)\), więc obrót odbywa się wokół przekątnej sześcianu, prostej o kierunku \((1, 1, 1)\).
  4. Wzór na ślad: w bazie ortonormalnej, w której trzeci wektor leży na osi, macierz obrotu o kąt \(\theta\) ma postać \(\begin{pmatrix} \cos\theta & -\sin\theta & 0 \\ \sin\theta & \cos\theta & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}\) i ślad \(1 + 2\cos\theta\). Zmiana bazy nie zmienia śladu, bo \(\operatorname{Tr}(Q^{-1}MQ) = \operatorname{Tr}(M)\).
  5. \(\operatorname{Tr}M = 0\), więc \(1 + 2\cos\theta = 0\), \(\cos\theta = -\frac12\) i \(\theta = \frac{2\pi}{3}\). Zgadza się to z geometrią: trzykrotne wykonanie \(M\) wraca każdą oś na miejsce (\(M^3 = I\)), więc to jedna trzecia pełnego obrotu.

Odpowiedź: \(\frac{2\pi}{3}\)

Czego warto się nauczyć?

Algebra liniowa to język geometrii i fizyki kwantowej: wektory, macierze i przekształcenia. W zadaniach mnożysz macierze, liczysz wyznaczniki i wartości własne, rozwiązujesz układy równań i opisujesz obroty, rzuty i symetrie.

Więcej zadań z algebry liniowej →

Podobne zadania