Ciąg arytmetyczny i ciąg geometryczny to główne tematy tych zadań. Ćwiczysz wzór na \(n\)-ty wyraz, sumę początkowych wyrazów i warunek na to, by trzy liczby tworzyły ciąg, a dalej ciągi rekurencyjne i sumę szeregu geometrycznego.
Arytmetyczny, geometryczny czy jeszcze inny
Wypisz trzy pierwsze wyrazy i porównaj je. Stała różnica oznacza ciąg arytmetyczny, stały iloraz geometryczny. W treści tekstowej „co miesiąc o 200 zł więcej” to dodawanie, a „co miesiąc o 2% więcej” to mnożenie. Zapis \(a_n = n^2 - 5n\) to wzór ogólny: pytanie, który wyraz jest równy danej liczbie, kończy się zwykłym równaniem. Jeśli kolejny wyraz liczysz z poprzednich, masz rekurencję i warto policzyć kilka początkowych wyrazów, żeby zauważyć regułę.
Wzory z liczbami
- różnica z dwóch wyrazów: \(a_3 = 5\) i \(a_7 = 17\) dają \(4r = 12\), więc \(r = 3\)
- suma arytmetycznego: \(2 + 4 + \ldots + 20 = \frac{2 + 20}{2} \cdot 10 = 110\)
- wyraz geometrycznego: dla \(b_1 = 3\), \(q = 2\) mamy \(b_5 = 3 \cdot 2^4 = 48\)
- suma geometrycznego: \(1 + 2 + 4 + 8 + 16 = \frac{1 - 2^5}{1 - 2} = 31\)
- szereg przy \(|q| < 1\): \(1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{4} + \ldots = \frac{1}{1 - \frac{1}{2}} = 2\)
Typowe potknięcia w ciągach
Wyraz \(a_n\) to \(a_1 + (n - 1)r\), a nie \(a_1 + nr\): między pierwszym a dziesiątym wyrazem jest dziewięć kroków. Z warunku \(b^2 = ac\) dla liczb 2, \(x\), 18 wychodzi \(x^2 = 36\), czyli \(x = 6\) lub \(x = -6\), i ten drugi wynik często ginie. Wzór na sumę geometrycznego nie działa dla \(q = 1\), a szereg przy \(|q| \ge 1\) nie ma skończonej sumy. Odróżniaj też \(a_{n+1}\) od \(a_n + 1\). Po rozwiązaniu wypisz kilka pierwszych wyrazów i sprawdź, czy naprawdę spełniają warunki z treści.
W jakiej kolejności ćwiczyć ciągi
Na Łatwych wstawiasz do jednego wzoru. Średnie mają dwa warunki: zapisz je przez \(a_1\) i \(r\) lub \(q\), a dostaniesz układ równań, jak na maturze. Trudne to rekurencje i nietypowe sumy, porównywalne z pierwszym etapem Olimpiady Matematycznej i Diamentem AGH. Wyzwanie zawiera sumy szeregów i podzielność, czyli poziom olimpijski.
Teorię rozwija lekcja ciąg arytmetyczny i geometryczny, szeregi opisuje lekcja o granicach ciągów i szeregu geometrycznym, a rekurencje ciąg Fibonacciego.