NierównościTrudneZadanie nr 4294
Ile odcinków tworzą rozwiązania 1 ≤ 1/((x − 1)(x − 2)) + … + 1/((x − 19)(x − 20)) ≤ 4
Rozwiązania poniższej podwójnej nierówności wypełniają kilka rozłącznych odcinków domkniętych, które nie stykają się ze sobą. Środkowa suma zawiera dziesięć ułamków o mianownikach \((x-2i+1)(x-2i)\) dla \(i=1,2,\dots,10\). Ile jest tych odcinków?
Świetnie.
Jak rozwiązać to zadanie?
Potrzebujesz pomocy? Pokaż wskazówkę
Oś dzielą bieguny \(1,2,\dots,20\). Zbadaj osobno każdy rodzaj przedziału między nimi: czy któryś ułamek jest tam ujemny, jak duża musi być suma i jak mała może być. Górne ograniczenie liczby pierwiastków da stopień wielomianu.
Chcesz poznać sposób? Rozwiązanie krok po kroku
- Niech \(S(x)\) oznacza sumę. Jej wzoru nie uprościmy, bo ułamki nie redukują się jak w sumie teleskopowej (mianowniki przeskakują co dwa), a równania \(S(x)=c\) mają stopień \(20\). Zamiast liczyć końce odcinków, badamy \(S\) na każdym przedziale między biegunami.
- Przedziały \((2i-1,2i)\). Niech \(u=x-2i+1\in(0,1)\). Ułamek z numerem \(i\) wynosi \(-\frac{1}{u(1-u)}\le-4\). Pozostałe są dodatnie: ułamki z lewej nie przekraczają kolejno \(\frac{1}{1\cdot 2},\frac{1}{3\cdot 4},\dots\), a z prawej tak samo. Ponieważ \(\frac{1}{(2k-1)2k}\le\frac{1}{4k(k-1)}\) dla \(k\ge 2\), każda ze stron daje mniej niż \(\frac{1}{2}+\frac{1}{4}=\frac{3}{4}\). Zatem \(S<-4+\frac{3}{2}<0\) i rozwiązań tu nie ma.
- Przedziały \((2i,2i+1)\) dla \(i=1,\dots,9\). Wszystkie ułamki są dodatnie. Niech \(a=x-2i\in(0,1)\) i \(b=1-a\). Dwa najbliższe ułamki to \(\frac{1}{a(a+1)}\) oraz \(\frac{1}{b(b+1)}\), a każdy z nich przekracza \(\frac{1}{2}\). Stąd \(S>1\) na całym przedziale: dolna nierówność nigdy nie rozcina go na części.
- W środku takiego przedziału \(a=b=\frac{1}{2}\) dwa najbliższe ułamki dają po \(\frac{4}{3}\), a pozostałe z każdej strony sumują się do mniej niż \(\sum_{k\ge 1}\frac{1}{2k(2k+2)}=\frac{1}{4}\). Zatem \(S<2\big(\frac{4}{3}+\frac{1}{4}\big)=\frac{19}{6}<4\). Przy obu końcach przedziału \(S\to+\infty\), więc z ciągłości równanie \(S(x)=4\) ma tu co najmniej dwa pierwiastki.
- Na \((-\infty,1)\) wszystkie ułamki są dodatnie i rosną wraz z \(x\), bo oba czynniki mianownika są ujemne, a ich wartości bezwzględne maleją. Zatem \(S\) rośnie od \(0\) do \(+\infty\). Na \((20,\infty)\) jest odwrotnie: \(S\) maleje od \(+\infty\) do \(0\). Na każdej z tych półprostych zbiór \(\{1\le S\le 4\}\) jest więc jednym odcinkiem, a równanie \(S(x)=4\) ma po jednym pierwiastku.
- Pierwiastków \(S(x)=4\) znaleźliśmy już co najmniej \(2\cdot 9+2=20\). Po pomnożeniu przez \((x-1)(x-2)\cdots(x-20)\) to równanie wielomianowe stopnia \(20\), więc innych nie ma: w każdym przedziale \((2i,2i+1)\) są dokładnie dwa. Między nimi \(S<4\), a poza nimi \(S>4\), więc rozwiązania tworzą tam jeden odcinek.
- Odcinki z różnych przedziałów są rozdzielone biegunami, więc się nie łączą. Razem mamy \(9\) odcinków w przedziałach \((2i,2i+1)\) i po jednym na obu półprostych, czyli \(11\).
Odpowiedź: \(11\)
Czego warto się nauczyć?
Nierówności wyglądają jak równania, ale łapią na szczegółach: zmianie zwrotu, domkniętych końcach przedziałów i liczbach całkowitych w zbiorze rozwiązań.