NierównościTrudneZadanie nr 4294

Ile odcinków tworzą rozwiązania 1 ≤ 1/((x − 1)(x − 2)) + … + 1/((x − 19)(x − 20)) ≤ 4

Nierówność wymierna o wielu asymptotach Matura rozszerzonaZadania konkursowe

Rozwiązania poniższej podwójnej nierówności wypełniają kilka rozłącznych odcinków domkniętych, które nie stykają się ze sobą. Środkowa suma zawiera dziesięć ułamków o mianownikach \((x-2i+1)(x-2i)\) dla \(i=1,2,\dots,10\). Ile jest tych odcinków?

\[1\le\frac{1}{(x-1)(x-2)}+\frac{1}{(x-3)(x-4)}+\dots+\frac{1}{(x-19)(x-20)}\le 4\]

+16 pkt za pierwsze rozwiązanie na koncie

Zapis: ułamki (3/4), pierwiastki (2sqrt(3)), pi/6.

Jak rozwiązać to zadanie?

Potrzebujesz pomocy? Pokaż wskazówkę

Oś dzielą bieguny \(1,2,\dots,20\). Zbadaj osobno każdy rodzaj przedziału między nimi: czy któryś ułamek jest tam ujemny, jak duża musi być suma i jak mała może być. Górne ograniczenie liczby pierwiastków da stopień wielomianu.

Chcesz poznać sposób? Rozwiązanie krok po kroku
  1. Niech \(S(x)\) oznacza sumę. Jej wzoru nie uprościmy, bo ułamki nie redukują się jak w sumie teleskopowej (mianowniki przeskakują co dwa), a równania \(S(x)=c\) mają stopień \(20\). Zamiast liczyć końce odcinków, badamy \(S\) na każdym przedziale między biegunami.
  2. Przedziały \((2i-1,2i)\). Niech \(u=x-2i+1\in(0,1)\). Ułamek z numerem \(i\) wynosi \(-\frac{1}{u(1-u)}\le-4\). Pozostałe są dodatnie: ułamki z lewej nie przekraczają kolejno \(\frac{1}{1\cdot 2},\frac{1}{3\cdot 4},\dots\), a z prawej tak samo. Ponieważ \(\frac{1}{(2k-1)2k}\le\frac{1}{4k(k-1)}\) dla \(k\ge 2\), każda ze stron daje mniej niż \(\frac{1}{2}+\frac{1}{4}=\frac{3}{4}\). Zatem \(S<-4+\frac{3}{2}<0\) i rozwiązań tu nie ma.
  3. Przedziały \((2i,2i+1)\) dla \(i=1,\dots,9\). Wszystkie ułamki są dodatnie. Niech \(a=x-2i\in(0,1)\) i \(b=1-a\). Dwa najbliższe ułamki to \(\frac{1}{a(a+1)}\) oraz \(\frac{1}{b(b+1)}\), a każdy z nich przekracza \(\frac{1}{2}\). Stąd \(S>1\) na całym przedziale: dolna nierówność nigdy nie rozcina go na części.
  4. W środku takiego przedziału \(a=b=\frac{1}{2}\) dwa najbliższe ułamki dają po \(\frac{4}{3}\), a pozostałe z każdej strony sumują się do mniej niż \(\sum_{k\ge 1}\frac{1}{2k(2k+2)}=\frac{1}{4}\). Zatem \(S<2\big(\frac{4}{3}+\frac{1}{4}\big)=\frac{19}{6}<4\). Przy obu końcach przedziału \(S\to+\infty\), więc z ciągłości równanie \(S(x)=4\) ma tu co najmniej dwa pierwiastki.
  5. Na \((-\infty,1)\) wszystkie ułamki są dodatnie i rosną wraz z \(x\), bo oba czynniki mianownika są ujemne, a ich wartości bezwzględne maleją. Zatem \(S\) rośnie od \(0\) do \(+\infty\). Na \((20,\infty)\) jest odwrotnie: \(S\) maleje od \(+\infty\) do \(0\). Na każdej z tych półprostych zbiór \(\{1\le S\le 4\}\) jest więc jednym odcinkiem, a równanie \(S(x)=4\) ma po jednym pierwiastku.
  6. Pierwiastków \(S(x)=4\) znaleźliśmy już co najmniej \(2\cdot 9+2=20\). Po pomnożeniu przez \((x-1)(x-2)\cdots(x-20)\) to równanie wielomianowe stopnia \(20\), więc innych nie ma: w każdym przedziale \((2i,2i+1)\) są dokładnie dwa. Między nimi \(S<4\), a poza nimi \(S>4\), więc rozwiązania tworzą tam jeden odcinek.
  7. Odcinki z różnych przedziałów są rozdzielone biegunami, więc się nie łączą. Razem mamy \(9\) odcinków w przedziałach \((2i,2i+1)\) i po jednym na obu półprostych, czyli \(11\).

Odpowiedź: \(11\)

Czego warto się nauczyć?

Nierówności wyglądają jak równania, ale łapią na szczegółach: zmianie zwrotu, domkniętych końcach przedziałów i liczbach całkowitych w zbiorze rozwiązań.

Więcej zadań z nierówności →

Podobne zadania