Zadania z teorii liczb

Teoria liczb to podzielność, reszty i cykle potęg — dział, w którym krótki pomysł zastępuje długi rachunek.

Zadania do rozwiązania od razu

  1. Łatwe · nr 341

    Cyfra a, dla której liczba 57a4 jest podzielna przez 9

    Czterocyfrowa liczba \(\overline{57a4}\) ma kolejne cyfry 5, 7, \(a\), 4, gdzie \(a\) jest nieznaną cyfrą. Dla jakiej cyfry \(a\) liczba ta jest podzielna przez 9?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  2. Łatwe · nr 2959

    Ostatnia cyfra sumy 7¹⁰¹ + 3⁵⁵

    Ile wynosi cyfra jedności liczby \(7^{101} + 3^{55}\)?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  3. Łatwe · nr 2958

    Reszta z dzielenia n² + 5n przez 9, gdy liczba n + 2 jest podzielna przez 9

    Liczba naturalna \(n\) ma tę własność, że liczba \(n + 2\) jest podzielna przez \(9\).

    Jaką resztę z dzielenia przez \(9\) daje liczba \(n^2 + 5n\)? Reszta jest taka sama dla każdej takiej liczby \(n\) — wyznacz ją z ogólnego zapisu \(n\).

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  4. Łatwe · nr 2918

    Reszta z dzielenia przez 8 sumy kwadratów dwóch kolejnych liczb nieparzystych

    Jaką resztę z dzielenia przez \(8\) daje suma kwadratów dowolnych dwóch kolejnych liczb nieparzystych?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  5. Łatwe · nr 2879

    Największy wykładnik k, dla którego 2^k dzieli sumę 2¹⁵ + 2¹⁵ + 2¹⁶ + 2¹⁷

    Liczba \(N = 2^{15} + 2^{15} + 2^{16} + 2^{17}\) jest podzielna przez \(2^k\).

    Jaka jest największa liczba naturalna \(k\) o tej własności?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  6. Łatwe · nr 2878

    Reszta z dzielenia n² + 4n przez 6 dla liczby n dającej resztę 5

    Liczba naturalna \(n\) daje przy dzieleniu przez \(6\) resztę \(5\).

    Oblicz resztę, jaką otrzymamy, dzieląc liczbę \(n^2 + 4n\) przez \(6\).

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie

Więcej zadań z teorii liczb

Podzielność, liczby pierwsze i reszty z dzielenia to rdzeń teorii liczb. Rozwiązujesz tu także zadania o ostatnich cyfrach potęg, NWD i NWW, równania w liczbach całkowitych, a przy wyższych poziomach kongruencje i funkcję Eulera.

Jak rozpoznać właściwe narzędzie

Pytanie o ostatnią cyfrę lub resztę z dużej potęgi oznacza szukanie cyklu. Liczba dzielników oraz NWD czy NWW wymagają rozkładu na czynniki pierwsze. Wyrażenie „dla każdego \(n\)” w połączeniu z podzielnością zapowiada rozumowanie ogólne, często przez rozkład na czynniki albo sprawdzenie reszt. Równanie, w którym szukasz liczb całkowitych, zwykle sprowadza się do iloczynu równego stałej lub do reszty, która wyklucza rozwiązania.

Techniki z krótkimi obliczeniami

  • kongruencje: \(7 \equiv 2 \pmod 5\) oraz \(2^4 \equiv 1 \pmod 5\), więc \(7^{100} \equiv 1 \pmod 5\)
  • ostatnia cyfra: potęgi trójki kończą się cyklicznie na 3, 9, 7, 1, zatem \(3^{10}\) kończy się na 9
  • algorytm Euklidesa: \(84 = 2 \cdot 36 + 12\) i \(36 = 3 \cdot 12\), więc \(\operatorname{NWD}(84, 36) = 12\)
  • liczba dzielników: \(360 = 2^3 \cdot 3^2 \cdot 5\) ma \(4 \cdot 3 \cdot 2 = 24\) dzielniki
  • zera na końcu silni: \(100!\) kończy się \(\lfloor \frac{100}{5} \rfloor + \lfloor \frac{100}{25} \rfloor = 24\) zerami

O czym łatwo zapomnieć

Jedynka nie jest liczbą pierwszą, a dwójka jest jedyną parzystą, co często zamyka rozwiązanie. Kongruencji nie wolno dzielić stronami bez sprawdzenia NWD dzielnika i modułu. Liczby, które spełniają warunek dla kilku małych \(n\), niczego nie dowodzą, bo wzorzec może się załamać. Przy reszcie modulo 4 i 3 warto pamiętać, że kwadrat daje tylko reszty 0 lub 1. Przy równaniach sprawdzaj też dzielniki ujemne, jeśli zadanie mówi o liczbach całkowitych.

Kolejność zadań z teorii liczb

Łatwe to cechy podzielności i proste NWD. Średnie, zgodne z egzaminem ósmoklasisty i maturą, dotyczą reszt i ostatnich cyfr, a także dzielników i NWD. Trudne, na miarę pierwszego etapu Olimpiady Matematycznej, wymagają swobodnego korzystania z kongruencji. Wyzwanie to olimpijskie równania i funkcje arytmetyczne, które warto zaczynać od sprawdzenia małych przypadków.

Podstawy zebrano w lekcji cechy podzielności, liczby pierwsze, NWD i NWW, a rachunek na resztach w lekcji kongruencje i małe twierdzenie Fermata.