Sinus, cosinus i tangens pojawiają się w tych zadaniach najpierw jako wartości dla konkretnych kątów. Potem dochodzą jedynka trygonometryczna, wzory redukcyjne, wzory na podwojony kąt, równania trygonometryczne w przedziale oraz twierdzenia sinusów i cosinusów w trójkącie.
Co podpowiada treść zadania
Dana jest wartość jednej funkcji i pytanie o inną: to jedynka i definicja tangensa. Kąty większe niż prosty, na przykład 120° albo 150°, prowadzą do wzorów redukcyjnych. Trójkąt z danymi bokami i kątem oznacza twierdzenie cosinusów lub sinusów. Słowa „rozwiąż w przedziale” to równanie, w którym policzenie rozwiązań jest osobnym krokiem. Kąt podwojony obok pojedynczego zapowiada wzór \(\sin 2\alpha = 2\sin\alpha\cos\alpha\).
Przykłady na najważniejsze wzory
Weź kąt ostry \(\alpha\), dla którego \(\sin\alpha = \frac{5}{13}\). Jeden kąt wystarczy, żeby zobaczyć trzy wzory naraz:
- jedynka: \(\cos\alpha = \sqrt{1 - \frac{25}{169}} = \frac{12}{13}\)
- tangens: \(\operatorname{tg}\alpha = \frac{\sin\alpha}{\cos\alpha} = \frac{5}{12}\)
- podwojony kąt: \(\sin 2\alpha = 2 \cdot \frac{5}{13} \cdot \frac{12}{13} = \frac{120}{169}\)
Dwa kolejne narzędzia dotyczą innych sytuacji:
- redukcja: \(\cos 120^\circ = -\cos 60^\circ = -\frac{1}{2}\)
- twierdzenie cosinusów: dla \(a = 3\), \(b = 5\), \(\gamma = 60^\circ\) mamy \(c^2 = 9 + 25 - 2 \cdot 3 \cdot 5 \cdot \frac{1}{2} = 19\)
Pułapki w równaniach i wzorach
Równanie \(2\sin^2 x = \sin x\) rozwiązuj przez wyłączenie: \(\sin x(2\sin x - 1) = 0\). Podzielenie przez \(\sin x\) gubi całą rodzinę rozwiązań. Znak zależy od ćwiartki, więc jedynka sama nie rozstrzyga, czy cosinus jest dodatni. Wartość \(\sin 2x\) to nie \(2\sin x\). Pilnuj jednostek: stopnie i radiany nie mieszają się w jednym rachunku. Na koniec policz rozwiązania na okręgu jednostkowym, bo jedna wartość sinusa zwykle daje dwa kąty w okresie.
Plan pracy z trygonometrią
Łatwe to wartości i tabela kątów. Średnie, odpowiadające maturze, wprowadzają tożsamości, redukcję i proste równania. Trudne, zbliżone do pierwszego etapu Olimpiady Matematycznej i Diamentu AGH, łączą równania z parametrem lub geometrią trójkąta. Wyzwanie dotyczy ekstremów i sum cosinusów na poziomie olimpijskim.
Wzory zebrano w lekcji o tożsamościach, wzorach redukcyjnych i kącie podwojonym, a metody w lekcji równania trygonometryczne.