Zadania z układów równań

Układ równań to kilka warunków spełnionych jednocześnie. Na maturze to przede wszystkim układy liniowe i zadania tekstowe, a na rozszerzeniu — przecięcia prostej z parabolą lub okręgiem.

Zadania do rozwiązania od razu

  1. Łatwe · nr 145

    Bilety normalne po 24 zł i ulgowe po 16 zł – 120 biletów za 2480 zł

    Kino sprzedało na jeden seans 120 biletów: normalne po 24 zł i ulgowe po 16 zł. Łączny utarg wyniósł 2480 zł.

    Ile sprzedano biletów ulgowych?

    \[\begin{cases} x + y = 120 \\ 24x + 16y = 2480 \end{cases}\]
    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  2. Łatwe · nr 2957

    Miejsca w pociągu z dziewięciu wagonów po 54 i po 80 miejsc

    Pociąg składa się z \(9\) wagonów. Każdy wagon pierwszej klasy ma \(54\) miejsca, a każdy wagon drugiej klasy — \(80\) miejsc. W całym pociągu jest \(642\) miejsca.

    Ile miejsc jest łącznie w wagonach pierwszej klasy?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  3. Łatwe · nr 2916

    Liczba dwucyfrowa ośmiokrotnie większa od sumy cyfr, o cyfrach różniących się o 5

    W pewnej liczbie dwucyfrowej cyfra dziesiątek jest o \(5\) większa od cyfry jedności. Liczba ta jest \(8\) razy większa od sumy swoich cyfr. Jaka to liczba?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  4. Łatwe · nr 2877

    Iloczyn xy rozwiązania układu z ułamkami (x + 1)/3 − (y − 2)/4 = 3 i (x − y)/7 + y = −1

    Para liczb \((x, y)\) jest rozwiązaniem układu równań podanego poniżej.

    Oblicz iloczyn \(xy\).

    \[\begin{cases} \dfrac{x+1}{3}-\dfrac{y-2}{4}=3 \\[2mm] \dfrac{x-y}{7}+y=-1 \end{cases}\]
    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  5. Łatwe · nr 2876

    Liczba sadzonek świerka, gdy nie przyjęło się 10% świerków i 5% sosen z 3200

    W szkółce leśnej posadzono łącznie \(3200\) sadzonek świerka i sosny. Nie przyjęło się \(10\%\) sadzonek świerka i \(5\%\) sadzonek sosny — razem \(220\) sadzonek.

    Ile sadzonek świerka posadzono?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  6. Łatwe · nr 2837

    Liczba dwucyfrowa równa czterokrotnej sumie cyfr powiększonej o 3

    Liczba dwucyfrowa jest o \(3\) większa od czterokrotności sumy swoich cyfr. Jeśli przestawimy jej cyfry, otrzymamy liczbę o \(18\) większą od wyjściowej.

    Jaka to liczba?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie

Więcej zadań z układów równań

Układy równań z rozwiązaniami to najpierw dwa równania liniowe, metoda podstawiania i metoda przeciwnych współczynników. Dalej są zadania tekstowe o monetach, wagonach i ważeniach, układy z parametrem, wzory Cramera oraz układy, w których jedno z równań jest kwadratowe.

Spójrz na układ, zanim wybierzesz metodę

Jeśli jedna niewiadoma ma współczynnik 1, podstawianie idzie najszybciej. Gdy współczynniki przy tej samej niewiadomej są równe lub przeciwne, dodaj albo odejmij równania stronami. Litera w roli współczynnika sugeruje wyznaczniki. Gdy jedno równanie ma kwadraty, a drugie jest liniowe, wyznaczasz niewiadomą z liniowego i podstawiasz. Układ symetryczny, w którym zamiana \(x\) z \(y\) nic nie zmienia, często upraszcza się do sumy i iloczynu.

Przykłady dla każdej metody

  • przeciwne współczynniki: dla \(2x + y = 8\) oraz \(x - y = 1\) dodajesz równania, stąd \(3x = 9\), czyli \(x = 3\), \(y = 2\)
  • wzory Cramera: dla \(x + 2y = 5\) oraz \(3x + 4y = 11\) mamy \(W = -2\), \(W_x = -2\), \(W_y = -4\), więc \(x = 1\), \(y = 2\)
  • liczba rozwiązań: \(x + 2y = 3\) i \(2x + 4y = 6\) to ta sama prosta, a \(x + 2y = 3\) i \(x + 2y = 4\) to proste równoległe bez punktu wspólnego
  • suma i iloczyn: \(x + y = 5\), \(xy = 6\) prowadzą do \(t^2 - 5t + 6 = 0\), skąd pary \((2, 3)\) i \((3, 2)\)
  • prosta i okrąg: \(y = x + 1\) i \(x^2 + y^2 = 25\) dają punkty \((3, 4)\) oraz \((-4, -3)\)

Czego pilnować przy układach

Rozwiązaniem jest para liczb, więc samo \(x\) to odpowiedź niepełna. W układach nieliniowych łatwo zgubić drugą parę. Zerowy wyznacznik główny sam nie rozstrzyga niczego: trzeba jeszcze zbadać, czy układ jest sprzeczny, czy ma nieskończenie wiele rozwiązań. W treści tekstowej najwięcej błędów wynika ze złego zapisu warunku, dlatego niewiadome nazwij pełnym zdaniem.

Od prostych par do układów cyklicznych

Łatwe ćwiczą dwie podstawowe metody. Średnie odpowiadają egzaminowi ósmoklasisty, maturze podstawowej i typowym zadaniom rozszerzonym. Trudne wymagają sprytnego dodania równań albo pracy z parametrem, tak jak zadania konkursowe w rodzaju Diamentu AGH. Wyzwanie to układy cykliczne, z poziomu olimpijskiego.

Pełne omówienie metod znajdziesz w lekcji o podstawianiu, przeciwnych współczynnikach, wzorach Cramera i parametrze.