Układy równań z rozwiązaniami to najpierw dwa równania liniowe, metoda podstawiania i metoda przeciwnych współczynników. Dalej są zadania tekstowe o monetach, wagonach i ważeniach, układy z parametrem, wzory Cramera oraz układy, w których jedno z równań jest kwadratowe.
Spójrz na układ, zanim wybierzesz metodę
Jeśli jedna niewiadoma ma współczynnik 1, podstawianie idzie najszybciej. Gdy współczynniki przy tej samej niewiadomej są równe lub przeciwne, dodaj albo odejmij równania stronami. Litera w roli współczynnika sugeruje wyznaczniki. Gdy jedno równanie ma kwadraty, a drugie jest liniowe, wyznaczasz niewiadomą z liniowego i podstawiasz. Układ symetryczny, w którym zamiana \(x\) z \(y\) nic nie zmienia, często upraszcza się do sumy i iloczynu.
Przykłady dla każdej metody
- przeciwne współczynniki: dla \(2x + y = 8\) oraz \(x - y = 1\) dodajesz równania, stąd \(3x = 9\), czyli \(x = 3\), \(y = 2\)
- wzory Cramera: dla \(x + 2y = 5\) oraz \(3x + 4y = 11\) mamy \(W = -2\), \(W_x = -2\), \(W_y = -4\), więc \(x = 1\), \(y = 2\)
- liczba rozwiązań: \(x + 2y = 3\) i \(2x + 4y = 6\) to ta sama prosta, a \(x + 2y = 3\) i \(x + 2y = 4\) to proste równoległe bez punktu wspólnego
- suma i iloczyn: \(x + y = 5\), \(xy = 6\) prowadzą do \(t^2 - 5t + 6 = 0\), skąd pary \((2, 3)\) i \((3, 2)\)
- prosta i okrąg: \(y = x + 1\) i \(x^2 + y^2 = 25\) dają punkty \((3, 4)\) oraz \((-4, -3)\)
Czego pilnować przy układach
Rozwiązaniem jest para liczb, więc samo \(x\) to odpowiedź niepełna. W układach nieliniowych łatwo zgubić drugą parę. Zerowy wyznacznik główny sam nie rozstrzyga niczego: trzeba jeszcze zbadać, czy układ jest sprzeczny, czy ma nieskończenie wiele rozwiązań. W treści tekstowej najwięcej błędów wynika ze złego zapisu warunku, dlatego niewiadome nazwij pełnym zdaniem.
Od prostych par do układów cyklicznych
Łatwe ćwiczą dwie podstawowe metody. Średnie odpowiadają egzaminowi ósmoklasisty, maturze podstawowej i typowym zadaniom rozszerzonym. Trudne wymagają sprytnego dodania równań albo pracy z parametrem, tak jak zadania konkursowe w rodzaju Diamentu AGH. Wyzwanie to układy cykliczne, z poziomu olimpijskiego.
Pełne omówienie metod znajdziesz w lekcji o podstawianiu, przeciwnych współczynnikach, wzorach Cramera i parametrze.