Średnia ważona — wzór, jak obliczyć, przykłady (oceny, procenty)
Wzór na średnią ważoną i jak ją obliczyć krok po kroku: oceny z wagami, jaką ocenę musisz dostać, wagi procentowe, ECTS, średnia średnich i zadania.
Średnia ważona to średnia, w której nie każda liczba liczy się tak samo: każdą wartość mnożysz przez jej wagę, dodajesz te iloczyny i dzielisz przez sumę wag. Przykład w jednej linijce: piątka ze sprawdzianu z wagą \(3\) i trójka z kartkówki z wagą \(1\) dają średnią \(\frac{3 \cdot 5 + 1 \cdot 3}{3 + 1} = \frac{18}{4} = 4{,}5\), a nie \(4\), jak przy zwykłej średniej. Po tej lekcji policzysz średnią ocen z dziennika elektronicznego, obliczysz, jaką ocenę musisz dostać, żeby wyjść na wymarzoną średnią, poradzisz sobie z wagami procentowymi, średnią z ECTS na studiach, średnią ceną i średnią prędkością, a także z zadaniami maturalnymi, w których średnia ważona ukrywa się w tabeli liczebności. Obliczanie średniej ważonej jest wprost wymienione w podstawie programowej dla zakresu podstawowego, a jej wzór znajdziesz w tablicach CKE.
Wzór na średnią ważoną
Mamy liczby \(x_1, x_2, \ldots, x_n\) i przypisane im dodatnie wagi \(w_1, w_2, \ldots, w_n\). Waga mówi, ile razy dana liczba ma się liczyć.
W zapisie z symbolem sumy, który spotkasz w podręcznikach akademickich, ten sam wzór wygląda tak:
W tablicach maturalnych CKE wzór jest zapisany identycznie, tylko liczby oznaczono literami \(a_1, \ldots, a_n\), a średnią symbolem \(\bar{s}\). Na egzaminie nie musisz go więc pamiętać, ale musisz umieć go zastosować, a to wymaga zrozumienia, co jest wartością, a co wagą.
Co to jest waga — intuicja średniej ważonej
Najprostszy sposób, żeby zrozumieć średnią ważoną: waga to liczba kopii. Jeżeli ocena \(5\) ma wagę \(3\), to tak, jakby w dzienniku stały trzy piątki. Jeżeli \(3\) ma wagę \(1\), to stoi jedna trójka. Średnia arytmetyczna z listy \(5, 5, 5, 3\) wynosi \(\frac{18}{4} = 4{,}5\), dokładnie tyle samo, ile wyszło ze wzoru na średnią ważoną. Wzór niczego nowego nie wymyśla: pozwala tylko nie wypisywać tej samej liczby wiele razy.
Z tej obserwacji wynikają trzy rzeczy, które warto rozumieć, a nie tylko pamiętać.
Średnia arytmetyczna to średnia ważona z równymi wagami
Jeśli wszystkie wagi są równe, na przykład każda wynosi \(w\), to w liczniku można wyłączyć \(w\) przed nawias, a w mianowniku stoi \(n \cdot w\). Waga się skraca i zostaje zwykła średnia \(\frac{x_1 + \ldots + x_n}{n}\). Średnia arytmetyczna jest więc szczególnym przypadkiem średniej ważonej, w której każda liczba „waży” tyle samo. Szerzej o średniej arytmetycznej, medianie, dominancie i odchyleniu standardowym przeczytasz w lekcji statystyka — średnia, mediana, dominanta i odchylenie standardowe. Tutaj skupiamy się wyłącznie na średniej ważonej.
Liczy się tylko stosunek wag
Pomnożenie wszystkich wag przez tę samą liczbę nie zmienia wyniku, bo ta liczba skraca się w liczniku i mianowniku. Wagi \(2, 3, 5\) dają ten sam wynik co wagi \(20, 30, 50\) albo \(0{,}2;\ 0{,}3;\ 0{,}5\). Dla liczb \(10, 20, 40\) w każdym z tych wariantów wychodzi \(28\). Dlatego wagi mogą być podane jako punkty, liczba godzin, liczba osób albo procenty: ważne są tylko ich proporcje.
Średnia ważona leży między najmniejszą a największą wartością
Średnia ważona zawsze leży między najmniejszą a największą z liczb i jest „przyciągana” przez te wartości, które mają duże wagi. To świetny test poprawności: jeśli średnia ocen w skali od \(1\) do \(6\) wyszła ci \(8{,}7\), to na pewno podzieliłeś przez złą liczbę.
Dla dwóch wartości działa to jak dźwignia albo huśtawka. Średnia dzieli odcinek między \(x_1\) i \(x_2\) w stosunku odwrotnym do wag: bliżej leży ta wartość, która ma większą wagę.
Jeżeli klasa licząca \(20\) osób ma średnią \(4{,}2\), a klasa licząca \(30\) osób ma średnią \(3{,}7\), to wspólna średnia leży bliżej \(3{,}7\): wynosi \(3{,}9\). Odległości od końców to \(0{,}3\) i \(0{,}2\), czyli są w stosunku \(3 : 2\), odwrotnym do liczebności \(20 : 30\). Tę regułę dźwigni wykorzystamy jeszcze przy mieszaniu roztworów.
Jak obliczyć średnią ważoną krok po kroku
Każde zadanie na średnią ważoną da się rozwiązać tym samym schematem. Warto przejść go uważnie przy pierwszych przykładach, później robi się to automatycznie.
- Wypisz pary „wartość — waga”. Ustal, co jest wartością (ocena, cena, wynik procentowy, prędkość), a co wagą (waga oceny, liczba sztuk, udział procentowy, czas).
- Pomnóż każdą wartość przez jej wagę.
- Dodaj wszystkie iloczyny. To jest licznik.
- Dodaj wszystkie wagi. To jest mianownik. Nie dziel przez liczbę ocen.
- Podziel licznik przez mianownik i zaokrąglij dopiero wynik końcowy.
- Sprawdź sens: wynik musi leżeć między najmniejszą a największą wartością i być bliżej tych o dużej wadze.
Kiedy tych samych wag jest dużo, wygodnie jest grupować. Zamiast mnożyć osobno \(3 \cdot 5\) i \(3 \cdot 4\), można policzyć \(3 \cdot (5 + 4) = 27\). Przy ocenach z dziennika oznacza to: zsumuj oceny w każdej kategorii (sprawdziany, kartkówki, odpowiedzi) i dopiero tę sumę pomnóż przez wagę kategorii.
Średnia ważona w arkuszu kalkulacyjnym
W arkuszu kalkulacyjnym liczysz to tak samo: w jednej kolumnie wartości, w drugiej wagi. Licznik to funkcja SUMA.ILOCZYNÓW (w angielskiej wersji SUMPRODUCT) zastosowana do obu kolumn, a mianownik to zwykła SUMA kolumny wag. Arkusz robi dokładnie kroki 2–4 z powyższej listy.
Średnia ważona ocen w szkole
Najczęstsze pytanie, jakie uczniowie wpisują w wyszukiwarkę, dotyczy dziennika elektronicznego. Każda ocena ma tam przypisaną wagę, zwykle od \(1\) do \(3\) (czasem do \(5\)), a system pokazuje średnią ważoną. O tym, jakie wagi mają poszczególne formy sprawdzania wiedzy i od jakiej średniej wystawia się daną ocenę roczną, decyduje statut szkoły albo przedmiotowe zasady oceniania. Typowy układ to: sprawdzian lub praca klasowa waga \(3\), kartkówka waga \(2\), odpowiedź ustna, zadanie domowe czy aktywność waga \(1\).
Osobna sprawa to plusy i minusy. Wiele dzienników zamienia je na liczby, na przykład \(4+\) jako \(4{,}5\), a \(5-\) jako \(4{,}75\), ale te wartości również zależą od szkoły. Jeśli liczysz średnią samodzielnie, użyj tych samych przeliczników co twój dziennik. Przykładowo ocena \(4+\) z wagą \(2\) i trójka z wagą \(1\) dają średnią \(\frac{2 \cdot 4{,}5 + 1 \cdot 3}{3} = \frac{12}{3} = 4\).
Przykład 1. Średnia ważona ocen z dziennika
Uczeń ma z matematyki następujące oceny: ze sprawdzianów (waga \(3\)) piątkę i czwórkę, z kartkówek (waga \(2\)) trójkę, piątkę i czwórkę, a z aktywności i odpowiedzi (waga \(1\)) szóstkę i czwórkę. Oblicz średnią ważoną ocen.
Grupujemy oceny według wag i mnożymy sumy:
- sprawdziany: \(3 \cdot (5 + 4) = 27\),
- kartkówki: \(2 \cdot (3 + 5 + 4) = 24\),
- aktywność i odpowiedzi: \(1 \cdot (6 + 4) = 10\).
Licznik to \(27 + 24 + 10 = 61\). Mianownik to suma wag wszystkich ocen, a nie liczba kategorii: dwie oceny z wagą \(3\), trzy z wagą \(2\) i dwie z wagą \(1\), czyli \(3 + 3 + 2 + 2 + 2 + 1 + 1 = 14\).
Dla porównania zwykła średnia tych siedmiu ocen to \(\frac{31}{7} \approx 4{,}43\). Średnia ważona wyszła niższa, bo czwórka ze sprawdzianu i trójka z kartkówki ważą więcej niż szóstka za aktywność. Kontrola sensu: wynik leży między \(3\) a \(6\).
Jaką ocenę muszę dostać, żeby mieć daną średnią?
To drugie najczęstsze pytanie. Oznaczmy przez \(S\) dotychczasową sumę iloczynów „ocena razy waga”, przez \(W\) dotychczasową sumę wag, przez \(w\) wagę najbliższej oceny, a przez \(s\) średnią, którą chcesz osiągnąć. Szukana ocena \(x\) musi spełniać nierówność \(\frac{S + w x}{W + w} \ge s\). Mnożymy obie strony przez dodatni mianownik i przenosimy \(S\) na prawą stronę.
Przykład 2. Jaką ocenę ze sprawdzianu, żeby mieć średnią 4,5?
Uczeń z przykładu 1 ma \(S = 61\) i \(W = 14\). Przed końcem semestru pisze jeszcze jeden sprawdzian z wagą \(3\). Przyjmijmy, że w jego szkole piątkę na koniec wystawia się od średniej \(4{,}5\). Jaką ocenę musi dostać?
Po sprawdzianie suma wag wyniesie \(14 + 3 = 17\). Żeby średnia była co najmniej \(4{,}5\), suma iloczynów musi wynieść co najmniej \(4{,}5 \cdot 17 = 76{,}5\). Uczeń ma już \(61\), więc ze sprawdzianu potrzebuje \(76{,}5 - 61 = 15{,}5\) „punktów ważonych”. Przy wadze \(3\):
Zwykła piątka nie wystarczy: średnia wyniosłaby \(\frac{61 + 15}{17} = \frac{76}{17} \approx 4{,}47\). Szóstka daje \(\frac{79}{17} \approx 4{,}65\). Jeśli w szkole \(5+\) liczy się jako \(5{,}5\), to też wystarczy, bo \(\frac{61 + 16{,}5}{17} = \frac{77{,}5}{17} \approx 4{,}56\). To dobra ilustracja, dlaczego warto liczyć, zanim się zgaduje: intuicja podpowiada, że „piątka wyciągnie średnią”, a rachunek pokazuje, że brakuje trzech setnych.
Przykład 3. Ile piątek z kartkówek potrzeba?
Ten sam uczeń woli poprawiać średnią kartkówkami (waga \(2\)). Ile piątek z kartkówek musi zdobyć, żeby średnia wyniosła co najmniej \(4{,}5\)?
Niech \(k\) oznacza liczbę piątek. Każda dokłada \(2 \cdot 5 = 10\) do licznika i \(2\) do mianownika.
Mnożymy przez dodatni mianownik: \(61 + 10k \ge 63 + 9k\), skąd \(k \ge 2\). Sprawdzamy: przy jednej piątce średnia to \(\frac{71}{16} \approx 4{,}44\), przy dwóch \(\frac{81}{18} = 4{,}5\). Potrzebne są dwie piątki. Zauważ, że każda piątka poprawia średnią coraz mniej, bo im więcej ocen w dzienniku, tym mniej znaczy pojedyncza nowa ocena.
Wagi procentowe — ocena końcowa i udziały
Na studiach, w szkołach językowych i na kursach ocena końcowa jest często opisana procentami: „egzamin \(50\%\), kolokwia \(30\%\), projekt \(20\%\)”. To też średnia ważona, tylko wagi sumują się do \(100\%\), więc mianownik wynosi \(1\) i zostaje sama suma iloczynów. Liczenie procentów w pamięci ćwiczy lekcja liczenie bez kalkulatora — procenty, ułamki, potęgi i pierwiastki.
Przykład 4. Wynik końcowy z wagami procentowymi
Student uzyskał z egzaminu \(62\%\), z kolokwiów \(80\%\), a z projektu \(95\%\). Wagi to odpowiednio \(50\%\), \(30\%\) i \(20\%\). Jaki jest wynik końcowy?
Zamieniamy wagi na ułamki dziesiętne i mnożymy:
- egzamin: \(0{,}5 \cdot 62 = 31\),
- kolokwia: \(0{,}3 \cdot 80 = 24\),
- projekt: \(0{,}2 \cdot 95 = 19\).
Wynik końcowy to \(31 + 24 + 19 = 74\%\). Zwykła średnia trzech wyników dałaby \(79\%\), ale egzamin, napisany najsłabiej, waży najwięcej.
Teraz pytanie odwrotne, typowe przed sesją. W innym przedmiocie kolokwium waży \(40\%\), egzamin \(60\%\), a z kolokwium student ma \(55\%\). Ile procent musi zdobyć na egzaminie, żeby wynik końcowy wyniósł co najmniej \(70\%\)? Rozwiązujemy nierówność \(0{,}4 \cdot 55 + 0{,}6 e \ge 70\), czyli \(22 + 0{,}6 e \ge 70\). Stąd \(0{,}6 e \ge 48\) i \(e \ge 80\). Na egzaminie potrzeba co najmniej \(80\%\).
Średnia średnich, średnia cena i średnia prędkość — co jest wagą?
Poza dziennikiem ocen średnia ważona pojawia się wszędzie tam, gdzie łączymy porcje różnej wielkości: grupy uczniów, partie towaru, odcinki trasy, roztwory. Za każdym razem trzeba odpowiedzieć na to samo pytanie: co jest naturalną wagą? Najpierw najczęstsza pułapka, czyli łączenie średnich.
Średnia średnich — pułapka grup różnej wielkości
Jeden z najczęstszych błędów, także w mediach i raportach, to liczenie średniej ze średnich tak, jakby wszystkie grupy były równe. Średnia całości to średnia ważona średnich grup, a wagami są liczebności grup. Dzieje się tak, bo suma wyników w grupie to liczebność razy średnia, a średnia całości to suma wszystkich wyników podzielona przez liczbę wszystkich osób.
Przykład 5. Średnia ocen dwóch klas
Klasa A liczy \(20\) uczniów i ma średnią z próbnej matury \(4{,}2\) (w skali ocen szkolnych). Klasa B liczy \(30\) uczniów i ma średnią \(3{,}7\). Jaka jest średnia obu klas razem?
Suma ocen w klasie A: \(20 \cdot 4{,}2 = 84\). Suma ocen w klasie B: \(30 \cdot 3{,}7 = 111\). Razem \(195\) przy \(50\) uczniach.
Błędne rozwiązanie \(\frac{4{,}2 + 3{,}7}{2} = 3{,}95\) traktuje obie klasy tak, jakby były tej samej wielkości. Różnica wydaje się mała, ale rośnie razem z różnicą liczebności: gdyby klasa A liczyła \(10\) osób, a klasa B \(40\), poprawna średnia wyniosłaby \(3{,}8\), a błędna nadal \(3{,}95\). To samo dotyczy łączenia wariancji, tylko tam pułapka jest jeszcze głębsza, bo dochodzi rozrzut samych średnich; ćwiczy to zadanie o wariancji połączonych grup w sekcji „Sprawdź się”.
Średnia cena, prędkość i stężenie — dobór wagi
Przy cenach wagą jest ilość kupionego towaru, przy prędkości czas jazdy, a przy stężeniu masa roztworu. Jeśli wybierzesz inną wagę, na przykład liczbę zakupów albo długość odcinka, wynik będzie wyglądał wiarygodnie, ale będzie błędny. Kolejne przykłady pokazują, jak to rozpoznać, a po drodze policzymy też średnią ze studiów ważoną punktami ECTS.
Przykład 6. Średnia cena paliwa
Kierowca zatankował \(40\) litrów po \(6{,}20\) zł i \(30\) litrów po \(6{,}60\) zł. Jaka była średnia cena litra?
Wagami są liczby litrów, bo pytamy o cenę jednego litra w całym zakupie. Zapłacił \(40 \cdot 6{,}20 = 248\) zł oraz \(30 \cdot 6{,}60 = 198\) zł, razem \(446\) zł za \(70\) litrów.
Średnia cena za litr to około \(6{,}37\) zł, a nie \(6{,}40\) zł, bo tańszego paliwa kupił więcej. Ciekawostka: gdyby dwa razy tankował za tę samą kwotę, na przykład za \(200\) zł, to tańszego paliwa też kupiłby więcej litrów, a średnia cena wyniosłaby około \(6{,}39\) zł. Wagą są litry, nie liczba tankowań ani kwoty.
Przykład 7. Średnia ważona ocen na studiach (ECTS)
Na wielu polskich uczelniach średnia ocen, od której zależy na przykład stypendium, jest średnią ważoną punktami ECTS: przedmiot za \(8\) punktów waży cztery razy więcej niż przedmiot za \(2\) punkty. Szczegółowe zasady określa regulamin studiów danej uczelni, ale mechanizm liczenia jest taki sam. Student uzyskał w semestrze:
- analiza matematyczna, \(8\) ECTS, ocena \(3{,}5\),
- algebra liniowa, \(6\) ECTS, ocena \(4{,}5\),
- programowanie, \(5\) ECTS, ocena \(5{,}0\),
- fizyka, \(4\) ECTS, ocena \(4{,}0\),
- język angielski, \(2\) ECTS, ocena \(5{,}0\).
Iloczyny „ocena razy ECTS” to \(28\), \(27\), \(25\), \(16\) i \(10\), razem \(106\). Suma punktów ECTS to \(25\).
Zwykła średnia pięciu ocen to \(\frac{22}{5} = 4{,}4\). Różnica bierze się stąd, że najsłabsza ocena padła z najcięższego przedmiotu. Wniosek praktyczny: przy średniej ważonej najwięcej daje poprawa ocen z przedmiotów o dużej liczbie punktów.
Przykład 8. Średnia prędkość (poziom rozszerzony)
Samochód przejechał \(60\) km z prędkością \(60\) km/h, a potem, na odcinku z robotami drogowymi, kolejne \(60\) km z prędkością \(40\) km/h. Jaka była średnia prędkość na całej trasie?
Średnia prędkość to cała droga podzielona przez cały czas. Pierwszy odcinek zajął \(\frac{60}{60} = 1\) h, drugi \(\frac{60}{40} = 1{,}5\) h.
Średnia prędkość to \(48\) km/h, a nie \(50\) km/h. Można to odczytać jako średnią ważoną prędkości, w której wagami są czasy: \(\frac{1 \cdot 60 + 1{,}5 \cdot 40}{1 + 1{,}5} = 48\). Wolniejszy odcinek trwał dłużej, więc waży więcej. Średnia arytmetyczna \(50\) km/h byłaby poprawna tylko wtedy, gdyby oba odcinki trwały tyle samo czasu, a nie miały tę samą długość.
Przykład 9. Mieszanie roztworów
Zmieszano \(300\) g roztworu soli o stężeniu \(10\%\) z \(200\) g roztworu o stężeniu \(25\%\). Jakie jest stężenie mieszaniny?
Stężenie mieszaniny to średnia ważona stężeń, a wagami są masy roztworów. Soli jest \(0{,}1 \cdot 300 + 0{,}25 \cdot 200 = 30 + 50 = 80\) g w \(500\) g roztworu, czyli stężenie wynosi \(\frac{80}{500} = 16\%\).
Pytanie odwrotne: ile gramów roztworu \(40\%\) trzeba dolać do \(200\) g roztworu \(10\%\), żeby otrzymać roztwór \(20\%\)? Oznaczmy szukaną masę przez \(m\). Masa soli przed zmieszaniem i po zmieszaniu musi się zgadzać:
Stąd \(20 + 0{,}4m = 40 + 0{,}2m\), czyli \(0{,}2m = 20\) i \(m = 100\) g. Ten sam wynik daje reguła dźwigni: stężenie \(20\%\) jest odległe o \(10\) punktów procentowych od \(10\%\) i o \(20\) od \(40\%\), więc masy muszą być w stosunku odwrotnym, \(2 : 1\). Do \(200\) g roztworu słabszego dolewamy \(100\) g mocniejszego. Kontrola: \(60\) g soli w \(300\) g roztworu to \(20\%\).
Średnia ważona w zadaniach maturalnych
Na maturze podstawowej średnia ważona pojawia się najczęściej w przebraniu: dane są podane w tabeli albo na diagramie jako „wartość i liczba osób”, a liczba osób jest wagą. Wtedy mianownikiem jest liczba wszystkich osób, a nie liczba kolumn w tabeli. Trudniejsze zadania odwracają problem: znana jest średnia, a brakuje jednej liczebności albo jednej wartości.
Przykład 10. Brakująca liczebność w tabeli
W klasie oceny ze sprawdzianu rozkładały się następująco: ocenę \(2\) otrzymały \(4\) osoby, ocenę \(3\) otrzymało \(x\) osób, ocenę \(4\) otrzymało \(9\) osób, a ocenę \(5\) — \(3\) osoby. Średnia ocen wyniosła \(3{,}5\). Ilu uczniów dostało trójkę i ilu uczniów liczy klasa?
Średnia ważona liczebnościami:
Znane iloczyny dają \(8 + 36 + 15 = 59\), znanych uczniów jest \(16\). Równanie ma postać \(\frac{59 + 3x}{16 + x} = 3{,}5\). Mnożymy przez mianownik: \(59 + 3x = 56 + 3{,}5x\), skąd \(0{,}5x = 3\) i \(x = 6\). Trójkę dostało \(6\) osób, klasa liczy \(22\) uczniów. Kontrola: suma ocen to \(59 + 18 = 77\), a \(\frac{77}{22} = 3{,}5\).
Takie zadania prowadzą do równania liniowego z jedną niewiadomą. Gdy brakuje dwóch liczebności, a znana jest liczba uczniów, dostajemy układ dwóch równań, który rozwiążesz metodami z lekcji o układach równań — podstawianie i przeciwne współczynniki.
Średnia ważona a wartość oczekiwana
Na rozszerzeniu ta sama konstrukcja wraca w rachunku prawdopodobieństwa. Wartość oczekiwana to średnia ważona możliwych wyników, w której wagami są prawdopodobieństwa (sumują się do \(1\), więc mianownik znika). Dla rzutu uczciwą kostką każdy wynik od \(1\) do \(6\) ma wagę \(\frac{1}{6}\), a wartość oczekiwana wynosi \(3{,}5\). Podobnie wzór na prawdopodobieństwo całkowite to średnia ważona prawdopodobieństw warunkowych, ważonych prawdopodobieństwami poszczególnych przypadków. Jeśli chcesz zobaczyć to w zadaniach, zajrzyj do lekcji prawdopodobieństwo warunkowe, całkowite i wzór Bayesa.
Typowe błędy przy liczeniu średniej ważonej
Większość pomyłek w zadaniach na średnią ważoną bierze się z kilku powtarzających się nawyków. Warto je znać, bo łatwo je wyłapać kontrolą sensu.
- Dzielenie przez liczbę ocen zamiast przez sumę wag. W przykładzie 1 błędny rachunek \(\frac{61}{7} \approx 8{,}71\) daje średnią większą niż najlepsza możliwa ocena. Mianownik to zawsze suma wag.
- Średnia ze średnich grup różnej wielkości. Jak w przykładzie 5: średnie grup trzeba ważyć liczebnościami. Zwykła średnia średnich jest poprawna tylko dla równych grup.
- Pominięcie wagi przy jednej z wartości. Przy długich listach łatwo pomnożyć przez wagę tylko część ocen. Pomaga grupowanie według wag i osobne zsumowanie każdej kategorii.
- Wagi procentowe, które nie sumują się do 100%. Jeżeli w treści są dwa składniki z wagami \(40\%\) i \(50\%\), to albo czegoś brakuje, albo trzeba podzielić przez \(0{,}9\). Wynik \(0{,}4 \cdot 70 + 0{,}5 \cdot 80 = 68\) to jeszcze nie średnia; średnia ważona tych dwóch wyników to \(\frac{68}{0{,}9} \approx 75{,}56\).
- Zła waga przy cenach i prędkościach. Średnia prędkość to średnia ważona czasami, nie odległościami; średnia cena litra to średnia ważona litrami, nie liczbą zakupów.
- Zbyt wczesne zaokrąglanie. W przykładzie 2 różnica między „wystarczy” a „nie wystarczy” wynosiła trzy setne. Zaokrąglaj dopiero ostateczny wynik i porównuj ułamki zwykłe, gdy to możliwe.
- Plusy i minusy „na oko”. Przeliczniki \(+\) i \(-\) zależą od szkoły. Licząc samodzielnie, użyj tych samych wartości co dziennik, inaczej wynik nie będzie się zgadzał.
Ściąga: średnia ważona w pigułce
Na koniec zawsze kontrola sensu: średnia ważona leży między najmniejszą a największą wartością i jest bliżej tych, które mają większą wagę.
Sprawdź się: zadania ze średniej ważonej i statystyki
Każde z poniższych zadań ma pełne rozwiązanie krok po kroku. Zacznij od pierwszego, które jest bezpośrednim zastosowaniem wzoru, i idź w dół listy.
- Średnia ocen klasy z tabeli liczebności: klasyczna średnia ważona, w której wagami są liczby uczniów.
- Największa liczba w zestawie pięciu liczb o średniej 7, medianie 6 i dominancie 4: zasada „suma = liczebność razy średnia” w działaniu.
- Wariancja wyników dwóch połączonych grup: łączenie grup różnej wielkości, krok dalej niż średnia średnich.
- Mediana liczby rodzeństwa z tabeli liczebności dla 20 uczniów: ta sama tabela liczebności, tym razem z pytaniem o medianę.
- Dominanta wyników kartkówki w grupie dziesięciu uczniów: szybkie odczytanie wartości najczęstszej.
- Wariancja wyników 1, 4, 4, 5, 6 z pięciu rzutów kostką: średnia jako punkt wyjścia do miary rozrzutu.
Więcej zadań znajdziesz w dziale zadania ze statystyki, a zestawy w układzie arkusza egzaminacyjnego na stronie matura z matematyki.
Dzisiejszy zestaw zadań → Trening liczenia w pamięci · 2 min