Średnią arytmetyczną i ważoną, medianę, dominantę i odchylenie standardowe liczysz tu z list, tabel i diagramów. W trudniejszej części dochodzą analiza pomiarów, błąd standardowy i dopasowanie prostej do punktów.
Na jakie pytanie odpowiada każda miara
Średnia opisuje wynik przy równym podziale, więc pytania o sumę punktów lub brakującą ocenę rozwiązujesz właśnie nią. Mediana to wartość środkowa, odporna na pojedynczy skrajny wynik. Dominanta wskazuje wartość najczęstszą i może nie być jedna. Odchylenie standardowe mierzy rozrzut. Tabela liczebności to dane zapisane skrótowo, a diagram kołowy lub słupkowy wymaga najpierw odczytania liczb, dopiero potem rachunku.
Obliczenia na konkretnych danych
- średnia z tabeli: oceny 3, 4, 5 z liczebnościami 2, 5, 3 dają \(\frac{6 + 20 + 15}{10} = 4{,}1\)
- średnia ważona: ocena 5 z wagą 3 i ocena 3 z wagą 1 dają \(\frac{15 + 3}{4} = 4{,}5\)
- mediana parzystej liczby danych: dla 2, 3, 7, 8, 10, 12 jest to \(\frac{7 + 8}{2} = 7{,}5\)
- odchylenie: dla 2, 4, 4, 6 średnia to 4, a \(\sigma = \sqrt{\frac{4 + 0 + 0 + 4}{4}} = \sqrt{2}\)
- łączenie grup: 20 osób ze średnią 70 i 30 osób ze średnią 80 mają razem \(\frac{1400 + 2400}{50} = 76\)
Punkty tracone przy prostym rachunku
Mediana z nieuporządkowanej listy to częsta strata, bo trzeba najpierw posortować dane. W tabeli liczbą danych jest suma liczebności, a nie liczba wierszy. Średniej dwóch grup nie wolno liczyć jako średniej ze średnich, jeśli grupy mają różną wielkość, co pokazuje rachunek powyżej: wyszło 76, a nie 75. Dodanie stałej do każdego wyniku przesuwa średnią, ale nie zmienia odchylenia. Pomnożenie przez \(c\) mnoży odchylenie przez \(|c|\).
Którędy iść przez poziomy
Na Łatwych liczysz średnią i odczytujesz dane z tabeli. Średnie, od egzaminu ósmoklasisty po szkołę średnią, wprowadzają nieznaną liczebność oraz odchylenie. Trudne, nieliczne i wykraczające ponad typową rozszerzoną, dotyczą optymalizacji oraz łączenia pomiarów.
Rachunki rozwija lekcja średnia, mediana, dominanta i odchylenie standardowe, a wagi tłumaczy średnia ważona na przykładzie ocen.