Wyrażenia algebraiczne i wielomiany
Wyrażenia algebraiczne — mnożenie sum, wyłączanie przed nawias
Wyrażenia algebraiczne na egzamin ósmoklasisty: upraszczanie, wartość wyrażenia, nawiasy, mnożenie sum i wyłączanie przed nawias. Przykłady i zadania.
Wyrażenia algebraiczne to język, w którym matematyka zapisuje zależności między liczbami za pomocą liter, i bez którego nie da się rozwiązać większości zadań z egzaminu ósmoklasisty. Pojawiają się, gdy trzeba obliczyć obwód figury o bokach \(x\) i \(x + 3\), zapisać cenę biletów dla całej klasy, uprościć wyrażenie przed rozwiązaniem równania albo uzasadnić, że jakaś suma zawsze dzieli się przez \(3\). Po tej lekcji będziesz umiał zapisać wyrażenie na podstawie treści zadania, obliczyć jego wartość także dla liczb ujemnych i ułamków, zredukować wyrazy podobne, opuścić nawiasy, pomnożyć jednomian przez sumę i sumę przez sumę oraz wyłączyć wspólny czynnik przed nawias. Na końcu czekają zadania z odpowiedziami. Wszystkie rachunki da się wykonać bez kalkulatora, tak jak na egzaminie.
Co to jest wyrażenie algebraiczne?
Wyrażenie algebraiczne powstaje z liczb i liter połączonych znakami działań oraz nawiasami. Litery, nazywane zmiennymi, zastępują liczby, których jeszcze nie znamy albo które mogą się zmieniać.
Wyrażenie \(\frac{a + b}{2}\) to średnia arytmetyczna dwóch liczb, a \(2a + 2b\) to obwód prostokąta o bokach \(a\) i \(b\). Ten sam zapis działa dla każdego prostokąta: zamiast liczyć obwód od nowa, wstawiasz konkretne długości w miejsce liter. To właśnie największa zaleta algebry: jedna linijka opisuje nieskończenie wiele przypadków.
W zapisie algebraicznym pomija się znak mnożenia między liczbą a literą i między literami: \(3 \cdot x\) piszemy jako \(3x\), a \(a \cdot b\) jako \(ab\). Znak mnożenia zostaje między dwiema liczbami, bo \(2 \cdot 5\) to co innego niż liczba \(25\).
Jednomiany i sumy algebraiczne
Najprostsze wyrażenia algebraiczne to jednomiany. Z nich buduje się wszystkie pozostałe.
W jednomianie \(-5x^2 y\) współczynnik to \(-5\), a w jednomianie \(x\) współczynnik to \(1\), choć się go nie pisze. Podobnie \(-ab\) ma współczynnik \(-1\).
Wyrazy sumy algebraicznej odczytuje się razem ze znakiem, który stoi przed nimi. Suma \(4x^2 - 3x + 7\) ma trzy wyrazy: \(4x^2\), \(-3x\) oraz \(7\). Odejmowanie traktujemy tu jak dodawanie liczby przeciwnej, bo \(4x^2 - 3x + 7 = 4x^2 + (-3x) + 7\). Pilnowanie znaku przy każdym wyrazie to połowa sukcesu w całym tym dziale.
Jednomian zapisujemy porządnie: najpierw współczynnik liczbowy, potem litery w kolejności alfabetycznej, a jednakowe litery łączymy w potęgę. Na przykład \(3a \cdot 2b \cdot a = 6a^2 b\). Taki zapis nazywa się jednomianem uporządkowanym i ułatwia zauważenie, które wyrazy są do siebie podobne.
Jak zapisać wyrażenie algebraiczne z treści zadania
Zadania tekstowe zaczynają się od przetłumaczenia zdań na wyrażenia. Przyda się kilka gotowych „słówek”:
- liczba o \(5\) większa od \(x\): \(x + 5\); liczba o \(5\) mniejsza od \(x\): \(x - 5\),
- liczba \(3\) razy większa od \(x\): \(3x\); liczba \(3\) razy mniejsza od \(x\): \(\frac{x}{3}\),
- kwadrat sumy liczb \(a\) i \(b\): \((a + b)^2\); suma kwadratów tych liczb: \(a^2 + b^2\),
- trzy kolejne liczby naturalne: \(n\), \(n + 1\), \(n + 2\),
- liczba parzysta: \(2n\); liczba nieparzysta: \(2n + 1\), gdzie \(n\) jest liczbą naturalną,
- liczba dwucyfrowa o cyfrze dziesiątek \(a\) i cyfrze jedności \(b\): \(10a + b\),
- cena \(x\) po obniżce o \(30\%\): \(0{,}7x\), po podwyżce o \(15\%\): \(1{,}15x\).
Zwróć uwagę na kolejność słów: „kwadrat sumy” to najpierw suma, potem kwadrat, a „suma kwadratów” odwrotnie. Zapis ceny po obniżce jako \(0{,}7x\) to mnożnik procentowy, który dokładnie omawia lekcja o procentach, podwyżkach i obniżkach.
Liczba dwucyfrowa zapisana cyframi \(a\) i \(b\) to nie iloczyn \(ab\). W liczbie \(73\) cyfra \(7\) oznacza siedem dziesiątek, więc \(73 = 10 \cdot 7 + 3\). Dlatego liczbę o cyfrach \(a\) i \(b\) zapisujemy jako \(10a + b\), a liczbę trzycyfrową o cyfrach \(a\), \(b\), \(c\) jako \(100a + 10b + c\).
Jak obliczyć wartość wyrażenia algebraicznego
Wartość wyrażenia to liczba, którą otrzymasz, gdy w miejsce każdej zmiennej wstawisz podaną liczbę i wykonasz działania. Obowiązuje zwykła kolejność działań: najpierw nawiasy, potem potęgowanie, następnie mnożenie i dzielenie, na końcu dodawanie i odejmowanie.
Różnica między \(-x^2\) a \((-x)^2\) jest częstą pułapką. W zapisie \(-x^2\) potęgowanie wykonuje się przed zmianą znaku, więc dla każdego \(x\) różnego od zera wynik jest ujemny.
Przykład 1. Wartość wyrażenia dla liczby ujemnej
Oblicz wartość wyrażenia \(3a^2 - 2ab + b\) dla \(a = -2\) i \(b = 3\).
Wstawiamy liczby w nawiasach i liczymy każdy wyraz osobno:
Pierwszy wyraz to \(3 \cdot 4 = 12\), bo kwadrat liczby ujemnej jest dodatni. Drugi wyraz to \(-2 \cdot (-2) \cdot 3 = 12\), bo iloczyn dwóch liczb ujemnych jest dodatni. Wartość wyrażenia wynosi \(27\). Bez nawiasu łatwo zapisać \(3 \cdot -2^2\) i otrzymać \(-12\) zamiast \(12\).
Przykład 2. Wartość wyrażenia dla ułamków
Oblicz wartość wyrażenia \(6xy - 2x + 3y\) dla \(x = \frac{1}{2}\) i \(y = -\frac{1}{3}\).
Znów każdy wyraz liczymy osobno:
Wartość wynosi \(-3\). Przy ułamkach opłaca się najpierw skrócić: \(6 \cdot \frac{1}{2} = 3\), a \(3 \cdot \left(-\frac{1}{3}\right) = -1\). Gdy wyrażenie jest długie, a liczby niewygodne, często szybciej jest najpierw je uprościć, a dopiero potem podstawić liczby; tak zrobimy w przykładzie 8.
Wyrazy podobne i ich redukcja
Upraszczanie wyrażenia zaczyna się prawie zawsze od połączenia wyrazów, które „pasują do siebie”.
Podobne są \(3x\) i \(-7x\), a także \(2ab\) i \(5ba\), bo \(ba = ab\). Wszystkie liczby bez liter są do siebie podobne. Natomiast \(2x^2\) i \(5x\) nie są podobne, bo \(x\) występuje w nich w innych potęgach; nie są też podobne \(x^2 y\) i \(x y^2\).
Dlaczego wolno dodawać same współczynniki? Bo \(5x + 3x\) to pięć razy \(x\) i jeszcze trzy razy \(x\), czyli razem osiem razy \(x\). Tak samo pięć jabłek i trzy jabłka to osiem jabłek, ale pięć jabłek i trzy gruszki nie dają ośmiu jabłkogruszek. Dlatego \(3x + 2\) zostaje w tej postaci: nie da się tego zapisać krócej.
Dobrze widać to na kafelkach: każdy długi pasek oznacza \(x\), a każdy mały kwadrat jedynkę. Łączymy paski z paskami i kwadraty z kwadratami.
Przykład 3. Redukcja wyrazów podobnych
Uprość wyrażenie \(5x^2 - 3x + 2 - 2x^2 + 7x - 9\).
Grupujemy wyrazy podobne, każdy razem ze swoim znakiem:
Wynik to \(3x^2 + 4x - 7\). Przy dłuższych wyrażeniach pomaga podkreślanie wyrazów podobnych tym samym kolorem albo skreślanie wyrazów już wykorzystanych. Wyrażenie z dwiema literami upraszcza się tak samo: \(4ab - 3a + 2ba - a = 6ab - 4a\), bo \(4ab + 2ab = 6ab\) oraz \(-3a - a = -4a\).
Opuszczanie nawiasów — plus i minus przed nawiasem
Zanim zredukujesz wyrazy podobne, często musisz pozbyć się nawiasów. Decyduje o tym znak, który stoi bezpośrednio przed nawiasem.
Minus przed nawiasem to w rzeczywistości mnożenie przez \(-1\), a mnożenie przez \(-1\) zmienia znak każdej liczby. Najczęstszy błąd to zmiana znaku tylko pierwszego wyrazu w nawiasie.
Przykład 4. Nawiasy poprzedzone plusem i minusem
Uprość wyrażenie \((4a - 3b) - (2a - 5b + 1) + (a + b)\).
Pierwszy i trzeci nawias poprzedza plus (przed pierwszym nawiasem nic nie stoi, co oznacza plus), więc znaki zostają. Drugi nawias poprzedza minus, więc zmieniamy znaki wszystkich trzech wyrazów:
Redukujemy: \(4a - 2a + a = 3a\), \(-3b + 5b + b = 3b\), a liczba \(-1\) nie ma wyrazu podobnego. Wynik to \(3a + 3b - 1\).
Mnożenie jednomianu przez sumę algebraiczną
Mnożenie jednomianów
Najpierw krótko o mnożeniu dwóch jednomianów. Mnożysz współczynniki liczbowe, a potem litery; jednakowe litery łączysz w potęgę, dodając wykładniki, tak jak przy działaniach na potęgach.
Uważaj na częsty błąd: \(2x \cdot 3x\) to \(6x^2\), a nie \(6x\). Litera \(x\) występuje dwa razy, więc w wyniku musi być \(x \cdot x = x^2\).
Rozdzielność mnożenia względem dodawania
Gdy jednomian mnożymy przez sumę, korzystamy z prawa, które znasz z liczenia w pamięci: \(7 \cdot 23 = 7 \cdot 20 + 7 \cdot 3 = 161\).
Na rysunku widać, skąd to prawo się bierze. Prostokąt o wysokości \(3\) i szerokości \(x + 4\) ma pole \(3(x + 4)\). Ten sam prostokąt składa się z dwóch mniejszych: o polu \(3x\) i o polu \(3 \cdot 4 = 12\). Pole całości to suma pól części, więc \(3(x + 4) = 3x + 12\).
Przykład 5. Kilka nawiasów pomnożonych przez jednomiany
Uprość wyrażenie \(3(2x - 5) - 4(x - 2) + 2x(x + 1)\).
Każdy nawias mnożymy przez liczbę lub jednomian, który przed nim stoi, razem ze znakiem. Przed drugim nawiasem stoi \(-4\), więc mnożymy przez \(-4\):
Iloczyn \(-4 \cdot (-2)\) daje \(+8\), co łatwo przeoczyć. Teraz redukujemy wyrazy podobne: \(6x - 4x + 2x = 4x\) oraz \(-15 + 8 = -7\). Otrzymujemy \(2x^2 + 4x - 7\). Wyraz \(2x^2\) nie ma wyrazu podobnego, więc zostaje bez zmian.
Mnożenie sum algebraicznych — każdy wyraz przez każdy
Gdy mnożymy dwie sumy, każdy wyraz pierwszej sumy trzeba pomnożyć przez każdy wyraz drugiej, a otrzymane iloczyny dodać.
Ten wzór to dwukrotne zastosowanie rozdzielności: najpierw traktujesz \((c + d)\) jak jedną liczbę i mnożysz ją przez \(a\) i przez \(b\), potem otwierasz oba nawiasy. Znów pomaga rysunek. Prostokąt o bokach \(x + 3\) i \(x + 2\) dzieli się na cztery części o polach \(x^2\), \(3x\), \(2x\) i \(6\), więc
Przykład 6. Iloczyn dwóch dwumianów ze znakiem minus
Wymnóż i uprość \((2a - 3)(a + 4)\).
Mnożymy każdy wyraz pierwszego nawiasu, czyli \(2a\) i \(-3\), przez każdy wyraz drugiego, czyli \(a\) i \(4\):
Wynik to \(2a^2 + 5a - 12\). Wynik mnożenia nawiasów warto sprawdzić, podstawiając małą liczbę, na przykład \(a = 1\). Przed wymnożeniem: \((2 - 3)(1 + 4) = -5\). Po wymnożeniu: \(2 + 5 - 12 = -5\). Wartości są równe, więc najpewniej nie ma błędu w znakach. Takie sprawdzenie zajmuje kilkanaście sekund i wyłapuje większość pomyłek.
Przykład 7. Dwumian razy suma trzech wyrazów
Wymnóż i uprość \((x - 2)(x^2 + 3x - 1)\).
Tym razem iloczynów będzie \(2 \cdot 3 = 6\). Najpierw mnożymy przez \(x\) całą drugą sumę, potem przez \(-2\):
Wynik to \(x^3 + x^2 - 7x + 2\). Sprawdzenie dla \(x = 1\): przed wymnożeniem \((1 - 2)(1 + 3 - 1) = -3\), po wymnożeniu \(1 + 1 - 7 + 2 = -3\). Zgadza się.
Kwadrat nawiasu to też mnożenie sum
Kwadrat sumy oznacza sumę pomnożoną przez samą siebie, więc \((x + 5)^2 = (x + 5)(x + 5)\). Mnożymy każdy przez każdy:
Bardzo częsty błąd to zapis \((x + 5)^2 = x^2 + 25\), w którym gubią się dwa środkowe iloczyny. Szybki test pokazuje, że to nieprawda: dla \(x = 1\) lewa strona to \(6^2 = 36\), a \(1 + 25 = 26\). W liceum takie iloczyny liczy się w jednej linijce dzięki gotowym wzorom; poznasz je w lekcji o wzorach skróconego mnożenia. Na egzaminie ósmoklasisty w zupełności wystarczy mnożenie „każdy przez każdy”.
Przykład 8. Najpierw uprość, potem podstaw
Oblicz wartość wyrażenia \((x + 4)(x - 1) - (x - 3)(x + 2)\) dla \(x = -\frac{3}{4}\).
Podstawianie ułamka do czterech nawiasów byłoby żmudne, więc najpierw upraszczamy. Każdy iloczyn liczymy osobno i wstawiamy w nawias:
Drugi iloczyn trzeba było zapisać w nawiasie, bo poprzedza go minus i zmienia znaki wszystkich jego wyrazów. Teraz podstawiamy: \(4 \cdot \left(-\frac{3}{4}\right) + 2 = -3 + 2 = -1\). Wartość wyrażenia wynosi \(-1\).
Czasem po uproszczeniu zmienna znika zupełnie. Na przykład \((x + 3)(x - 2) - x(x + 1) = x^2 + x - 6 - x^2 - x = -6\). Takie wyrażenie ma wartość \(-6\) dla każdej liczby \(x\), co bywa treścią zadań typu „uzasadnij, że wartość wyrażenia nie zależy od \(x\)”.
Wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias
Wyłączanie przed nawias to mnożenie jednomianu przez sumę wykonane w odwrotną stronę. Zamiast \(3(x + 4) = 3x + 12\) piszemy \(3x + 12 = 3(x + 4)\). Sumę zamieniamy w iloczyn, czyli rozkładamy na czynniki.
Kilka przykładów:
- \(6x + 9 = 3(2x + 3)\), bo \(3\) to największy wspólny dzielnik liczb \(6\) i \(9\),
- \(4a^2 - 10a = 2a(2a - 5)\), bo oba wyrazy dzielą się przez \(2\) i przez \(a\),
- \(12x^2 y - 8xy^2 + 4xy = 4xy(3x - 2y + 1)\),
- \(-5x - 15 = -5(x + 3)\), gdy wyłączamy liczbę ujemną, znaki w nawiasie się zmieniają.
W trzecim przykładzie ostatni wyraz \(4xy\) podzielony przez \(4xy\) daje \(1\). Tej jedynki nie wolno pominąć: zapis \(4xy(3x - 2y)\) po wymnożeniu dałby tylko dwa wyrazy, a nie trzy. Każde wyłączenie przed nawias można sprawdzić, mnożąc z powrotem. Jeżeli wróciłeś do wyrażenia wyjściowego, rozkład jest poprawny.
Przykład 9. Wyłączanie jednomianu przed nawias
Wyłącz przed nawias wspólny czynnik w wyrażeniu \(15a^3 - 10a^2 + 5a\).
Największy wspólny dzielnik liczb \(15\), \(10\) i \(5\) to \(5\). Litera \(a\) występuje we wszystkich wyrazach, najniższa potęga to \(a^1\). Wyłączamy \(5a\) i dzielimy przez niego każdy wyraz: \(15a^3 : 5a = 3a^2\), \(-10a^2 : 5a = -2a\), \(5a : 5a = 1\). Zatem
Sprawdzenie przez wymnożenie: \(5a \cdot 3a^2 - 5a \cdot 2a + 5a \cdot 1 = 15a^3 - 10a^2 + 5a\). Zgadza się.
Przykład 10. Sprytne liczenie dzięki wyłączaniu przed nawias
Oblicz bez kalkulatora \(2{,}7 \cdot 48 + 2{,}7 \cdot 52\) oraz \(125 \cdot 17 - 125 \cdot 9\).
W obu sumach powtarza się ten sam czynnik, więc wyłączamy go przed nawias:
Zamiast dwóch niewygodnych mnożeń i dodawania wystarczy jedno łatwe mnożenie. Takie zadania pojawiają się na egzaminie jako sprawdzian, czy widzisz strukturę działania. Więcej podobnych sztuczek znajdziesz w lekcji liczenie bez kalkulatora.
Wyłączanie przed nawias a podzielność
Wyłączanie przed nawias to najprostszy sposób, żeby uzasadnić podzielność. Suma trzech kolejnych liczb naturalnych to
Iloczyn liczby \(3\) i liczby naturalnej \(n + 1\) dzieli się przez \(3\), więc suma trzech kolejnych liczb naturalnych zawsze jest podzielna przez \(3\). Na przykład \(14 + 15 + 16 = 45 = 3 \cdot 15\). Zauważ, że w nawiasie wyszła środkowa z tych liczb. Cechy podzielności i rozkład na czynniki pierwsze opisuje lekcja o podzielności, NWD i NWW.
Wyrażenia algebraiczne w zadaniach tekstowych
Na egzaminie wyrażenia rzadko pojawiają się „gołe”. Zwykle trzeba je najpierw zbudować z treści, potem uprościć, a na końcu odczytać z nich odpowiedź. Pomaga stały schemat:
- Oznacz literą wielkość, której nie znasz, i zapisz, co ta litera oznacza.
- Zapisz pozostałe wielkości jako wyrażenia z tą literą.
- Ułóż wyrażenie, o które pyta zadanie, i uprość je.
- Podstaw liczby albo wyciągnij wniosek z postaci wyrażenia i sprawdź wynik na konkretnym przykładzie.
Przykład 11. Liczba dwucyfrowa i liczba z przestawionymi cyframi
Uzasadnij, że suma dowolnej liczby dwucyfrowej i liczby zapisanej tymi samymi cyframi w odwrotnej kolejności jest podzielna przez \(11\), a ich różnica jest podzielna przez \(9\).
Niech \(a\) oznacza cyfrę dziesiątek, a \(b\) cyfrę jedności. Liczba ma postać \(10a + b\), a liczba z przestawionymi cyframi \(10b + a\). Suma:
Różnica:
Suma jest iloczynem liczby \(11\) i liczby całkowitej \(a + b\), więc dzieli się przez \(11\). Różnica jest iloczynem liczby \(9\) i liczby całkowitej \(a - b\), więc dzieli się przez \(9\). Sprawdzenie na liczbie \(73\): \(73 + 37 = 110 = 11 \cdot 10\) oraz \(73 - 37 = 36 = 9 \cdot 4\). W nawiasach wyszły dokładnie \(7 + 3 = 10\) i \(7 - 3 = 4\).
Przykład 12. O ile wzrosło pole działki?
Działka ma kształt prostokąta o bokach \(x\) m i \((x + 3)\) m. Każdy bok wydłużono o \(2\) m. Zapisz wyrażeniem, o ile metrów kwadratowych wzrosło pole działki, i oblicz ten przyrost dla \(x = 6\). Dla jakiego \(x\) pole wzrosło o \(50\) m²?
Po wydłużeniu boki mają \((x + 2)\) m i \((x + 5)\) m. Przyrost pola to różnica pól:
Pole wzrosło o \((4x + 10)\) m². Dla \(x = 6\) przyrost wynosi \(4 \cdot 6 + 10 = 34\) m². Sprawdzenie na liczbach: działka miała wymiary \(6\) m na \(9\) m, czyli \(54\) m², a po powiększeniu \(8\) m na \(11\) m, czyli \(88\) m², a \(88 - 54 = 34\). Zgadza się.
Przyrost wynosi \(50\) m², gdy \(4x + 10 = 50\), czyli \(4x = 40\) i \(x = 10\). Sprawdzenie: \(12 \cdot 15 - 10 \cdot 13 = 180 - 130 = 50\). Na rysunku przyrost to pas w kształcie litery L dookoła starej działki.
Przykład 13. Bilety do kina dla całej klasy
Bilet normalny do kina kosztuje \(x\) zł, a bilet ulgowy jest o \(6\) zł tańszy. Na seans poszło \(22\) uczniów z biletami ulgowymi i \(3\) opiekunów z biletami normalnymi. Zapisz łączny koszt biletów w najprostszej postaci i oblicz go dla \(x = 24\). Ile kosztował bilet normalny, jeśli za wszystkie bilety zapłacono \(543\) zł?
Bilet ulgowy kosztuje \((x - 6)\) zł. Łączny koszt to
Dla \(x = 24\) koszt wynosi \(25 \cdot 24 - 132 = 600 - 132 = 468\) zł. Sprawdzenie: bilet ulgowy kosztuje wtedy \(18\) zł, a \(22 \cdot 18 + 3 \cdot 24 = 396 + 72 = 468\).
Jeżeli zapłacono \(543\) zł, to \(25x - 132 = 543\), skąd \(25x = 675\) i \(x = 27\). Bilet normalny kosztował \(27\) zł, a ulgowy \(21\) zł. Sprawdzenie: \(3 \cdot 27 + 22 \cdot 21 = 81 + 462 = 543\). Uproszczone wyrażenie sprawiło, że równanie ma tylko jeden wyraz z niewiadomą i rozwiązuje się je w dwóch krokach.
Najczęstsze błędy w wyrażeniach algebraicznych
- Minus przed nawiasem zmienia znak tylko pierwszego wyrazu. Poprawnie: \(-(2x - 5) = -2x + 5\), a nie \(-2x - 5\).
- Mnożenie przez liczbę tylko pierwszego wyrazu w nawiasie. \(3(x + 2) = 3x + 6\), a nie \(3x + 2\).
- Gubienie środkowych iloczynów. \((x + 5)^2 = x^2 + 10x + 25\), a nie \(x^2 + 25\).
- Łączenie wyrazów, które nie są podobne. \(3x + 2\) zostaje bez zmian, a \(2x + 3x^2\) to nie \(5x^3\).
- Mylenie dodawania z mnożeniem jednomianów. \(2x + 3x = 5x\), ale \(2x \cdot 3x = 6x^2\).
- Podstawianie liczby ujemnej bez nawiasu. Dla \(x = -3\) wyrażenie \(x^2\) ma wartość \(9\), a \(-x^2\) ma wartość \(-9\).
- Zgubiona jedynka przy wyłączaniu. \(4xy + 12x^2 y = 4xy(1 + 3x)\); bez jedynki rozkład byłby fałszywy.
- Brak sprawdzenia. Podstaw małą liczbę, na przykład \(1\) albo \(2\), do wyrażenia przed przekształceniem i po nim. Różne wyniki oznaczają błąd.
Ściąga: wyrażenia algebraiczne w pigułce
Zadania do samodzielnego rozwiązania
Spróbuj rozwiązać zadania bez kalkulatora, a dopiero potem porównaj wyniki z odpowiedziami pod listą.
- Uprość wyrażenie \(7a - 4b - 2a + 9b - a\).
- Oblicz wartość wyrażenia \(2x^2 - 5x + 1\) dla \(x = -3\).
- Opuść nawiasy i uprość: \(5(2y - 3) - 2(4y - 7)\).
- Wymnóż i uprość: \((3x - 2)(2x + 5)\).
- Uprość wyrażenie \((a + 3)(a - 3) - a(a - 4)\) i oblicz jego wartość dla \(a = \frac{1}{2}\).
- Wyłącz wspólny czynnik przed nawias: \(18x^2 y - 12xy + 6y\).
- Oblicz sprytnie: \(4{,}6 \cdot 35 + 4{,}6 \cdot 65\).
- Prostokąt ma boki długości \(2x\) i \(x + 5\). Zapisz jego pole i obwód w najprostszej postaci, a potem oblicz je dla \(x = 4\).
- Uzasadnij, że suma czterech kolejnych liczb naturalnych przy dzieleniu przez \(4\) daje resztę \(2\).
Odpowiedzi:
- Zadanie 1: \(4a + 5b\).
- Zadanie 2: \(34\).
- Zadanie 3: \(2y - 1\).
- Zadanie 4: \(6x^2 + 11x - 10\).
- Zadanie 5: \(4a - 9\); dla \(a = \frac{1}{2}\) wartość wynosi \(-7\).
- Zadanie 6: \(6y(3x^2 - 2x + 1)\).
- Zadanie 7: \(4{,}6 \cdot 100 = 460\).
- Zadanie 8: pole \(2x^2 + 10x\), obwód \(6x + 10\); dla \(x = 4\) pole wynosi \(72\), a obwód \(34\).
- Zadanie 9: \(n + (n + 1) + (n + 2) + (n + 3) = 4n + 6 = 4(n + 1) + 2\), czyli wielokrotność liczby \(4\) powiększona o \(2\).
Sprawdź się: zadania z wyrażeń algebraicznych z rozwiązaniami
Poniższe zadania mają pełne rozwiązania krok po kroku. Pierwsze trzy to typowe zadania egzaminacyjne, w których najpierw trzeba opuścić nawiasy, czwarte łączy mnożenie sum z pierwiastkiem, a ostatnie jest dla chętnych.
- Równanie z nawiasem: mnożenie liczby przez sumę i redukcja wyrazów podobnych prowadzą prosto do wyniku.
- Równanie z ułamkami: po pozbyciu się mianowników zostaje wyrażenie z nawiasami do uproszczenia.
- Równanie z proporcją (x + 2)/3 = (2x − 1)/5: mnożenie na krzyż, a potem mnożenie liczby przez sumę, jak w przykładzie 5.
- Wartość wyrażenia (√7 + 2)² − 4√7: kwadrat nawiasu liczony jako mnożenie sumy przez samą siebie, jak przy \((x + 5)^2\).
- Cyfra dziesiątek równa sumie skrajnych, a suma z liczbą odwróconą podzielna przez 7: zapis liczby trzycyfrowej jako \(100a + 10b + c\) i wyłączanie przed nawias, czyli rozszerzona wersja przykładu 11.
Więcej zadań znajdziesz w dziale algebra oraz w bazie zadań.
Dzisiejszy zestaw zadań → Trening liczenia w pamięci · 2 min