Zadania z bryły sztywnej

Bryła sztywna obraca się pod wpływem momentów sił. Zadania od dźwigni z podstawówki po toczące się walce z matury rozszerzonej.

Zadania do rozwiązania od razu

  1. Łatwe · nr 4433

    Przyspieszenie kątowe koła, które w 5 s rozpędza się do 20 rad/s

    Koło zamachowe ruszyło z miejsca i po \(5\ \text{s}\) obraca się z prędkością kątową \(20\ \tfrac{\text{rad}}{\text{s}}\). Jakie było jego stałe przyspieszenie kątowe?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  2. Łatwe · nr 4401

    Jaką siłą działać na klucz o długości 0,4 m, by uzyskać moment 60 N·m?

    Aby odkręcić śrubę, trzeba działać momentem siły \(60\ \text{N}\cdot\text{m}\). Jaką siłą należy działać prostopadle na koniec klucza o długości \(0{,}4\ \text{m}\)?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  3. Łatwe · nr 4369

    Gdzie usiąść na huśtawce, by zrównoważyć dziecko 25 kg siedzące 2 m od osi?

    Na huśtawce-ważce dziecko o masie \(25\ \text{kg}\) siedzi \(2\ \text{m}\) od osi obrotu. W jakiej odległości od osi, po drugiej stronie, musi usiąść osoba o masie \(40\ \text{kg}\), aby huśtawka była w równowadze?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  4. Łatwe · nr 4337

    Jaką siłą podnieść 30 kg łomem, gdy ramiona mają 0,5 m i 1,5 m?

    Na krótszym ramieniu dźwigni, w odległości \(0{,}5\ \text{m}\) od podpory, leży ciężar o masie \(30\ \text{kg}\). Jaką najmniejszą siłą trzeba nacisnąć koniec dłuższego ramienia, odległy o \(1{,}5\ \text{m}\) od podpory, aby dźwignia była w równowadze? Przyjmij \(g = 10\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}^2}\).

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  5. Łatwe · nr 4305

    Moment siły 20 N przyłożonej prostopadle na ramieniu 0,3 m

    Do klamki w odległości \(0{,}3\ \text{m}\) od osi obrotu przyłożono prostopadle siłę \(20\ \text{N}\). Jaki jest moment tej siły?

    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie
  6. Łatwe · nr 3628

    Jaką siłą podniesiemy 120 kg wielokrążkiem z dwoma bloczkami ruchomymi?

    Ładunek o masie \(120\ \text{kg}\) wisi na wielokrążku, w którym ciężar rozkłada się na \(4\) odcinki liny (dwa bloczki ruchome i dwa nieruchome). Jaką siłą trzeba ciągnąć za wolny koniec liny, żeby podnosić ładunek ze stałą prędkością? Tarcie i masę bloczków pomiń, \(g = 10\ \tfrac{\text{N}}{\text{kg}}\).

    Wielokrążek z czterema odcinkami linyF120 kg4 odcinki liny
    Rysunek poglądowy — nie musi zachowywać skali.
    Sprawdź odpowiedź i zobacz rozwiązanie

Więcej zadań z bryły sztywnej

Tutaj ciało ma rozmiary, więc liczy się nie tylko wartość siły, ale też miejsce jej przyłożenia.

Równowaga, obrót czy toczenie

Spoczywająca belka albo dźwignia to \(\sum \vec F = 0\) i \(\sum M = 0\); oś wybierz w punkcie przyłożenia nieznanej siły, bo jej moment znika. Gdy obrót przyspiesza, piszesz \(M = I\varepsilon\). Ciało toczące się ma też energię obrotu. Jeśli zmienia się rozkład masy, a momenty zewnętrzne nie działają, zachowany jest \(L = I\omega\).

Momenty w liczbach

Przyjmujemy \(g = 10\ \text{m/s}^2\).

  • moment: \(20\ \text{N}\) na ramieniu \(0{,}3\ \text{m}\): \(M = 6\ \text{N}\cdot\text{m}\)
  • belka \(4\ \text{m}\) o ciężarze \(200\ \text{N}\), podparta na końcach, z ładunkiem \(600\ \text{N}\) metr od lewego końca: prawa podpora \(\frac{600\cdot 1 + 200\cdot 2}{4} = 250\ \text{N}\), lewa \(550\ \text{N}\)
  • walec \(2\ \text{kg}\), \(r = 0{,}1\ \text{m}\): \(I = \frac{1}{2} m r^2 = 0{,}01\ \text{kg}\cdot\text{m}^2\); moment \(0{,}5\ \text{N}\cdot\text{m}\) daje \(\varepsilon = 50\ \text{rad/s}^2\)
  • toczenie walca z \(0{,}3\ \text{m}\): \(m g h = \frac{3}{4} m v^2\), więc \(v = 2\ \text{m/s}\)
  • łyżwiarka: \(I\) spada z 3 do \(1\ \text{kg}\cdot\text{m}^2\), więc \(\omega\) rośnie z 2 do \(6\ \text{rad/s}\)

Typowe potknięcia z bryłą

Ramię to odległość od osi do prostej działania siły. Ta sama siła 20 N, 0,3 m od osi, pod kątem \(30^\circ\) do pręta daje 3 N·m, a nie 6 N·m. Nie pomijaj ciężaru samej belki: bez tych 200 N prawa podpora wyszłaby 150 N zamiast 250 N.

Toczącego się walca nie wolno liczyć jak klocka: \(\sqrt{2 g h}\) daje 2,45 m/s zamiast 2 m/s. Znaczenie ma też kształt. Z wysokości 0,3 m kula osiąga 2,07 m/s, walec 2 m/s, a obręcz 1,73 m/s, niezależnie od masy i promienia.

Od dźwigni do toczenia

Łatwe to dźwignie i moment jednej siły. Średnie wprowadzają moment bezwładności, energię obrotu i równowagę belki, czyli zakres typowych zadań maturalnych. Trudne łączą ruch postępowy z obrotowym: toczenie bez poślizgu i zachowanie momentu pędu. Wyzwanie to złożone równowagi i ruch obrotowy na poziomie olimpijskim. Współczynniki momentów bezwładności znajdziesz na karcie wzorów.

Pierwszy krok to lekcja o momencie siły i dźwigni, a kolejny toczenie bez poślizgu.