W tym dziale spotykają się foton, atom wodoru, fale materii, szczególna teoria względności i astrofizyka. W mikroświecie rachunek upraszcza się, gdy liczysz w elektronowoltach, bo znikają wtedy duże wykładniki. Na dżule zamieniasz na końcu.
Który model pasuje do zadania
Światło wybijające elektrony to \(h f = W + E_k\). Przejście między poziomami atomu oznacza foton o energii równej różnicy poziomów. Rozpędzona cząstka i pytanie o długość fali to de Broglie. Prędkość bliska \(c\) to czynnik Lorentza \(\gamma\).
Rachunki z liczbami
Skrót: \(E\ [\text{eV}] = \frac{1240}{\lambda\ [\text{nm}]}\).
- foton \(620\ \text{nm}\): \(E = 2\ \text{eV} \approx 3{,}2\cdot 10^{-19}\ \text{J}\)
- fotoefekt: \(310\ \text{nm}\) daje \(4\ \text{eV}\); przy \(W = 2{,}3\ \text{eV}\) mamy \(E_k = 1{,}7\ \text{eV}\)
- wodór, przejście z \(n = 3\) na \(n = 2\): \(E = 13{,}6\left(\frac{1}{4} - \frac{1}{9}\right) \approx 1{,}89\ \text{eV}\), czyli \(\lambda \approx 656\ \text{nm}\)
- elektron o \(v = 10^6\ \text{m/s}\): \(\lambda = \frac{h}{m v} \approx 7{,}3\cdot 10^{-10}\ \text{m}\)
- względność: przy \(v = 0{,}6 c\) czynnik \(\gamma = \frac{1}{\sqrt{1 - 0{,}36}} = 1{,}25\), więc \(10\ \text{s}\) w rakiecie to \(12{,}5\ \text{s}\) na Ziemi
Pułapki współczesnej fizyki
- Jasność a energia. Światło 620 nm (2 eV) nie wybije elektronów przy \(W = 2{,}3\ \text{eV}\), choćby było jasne. Jaśniejsze światło 310 nm wybija ich więcej, ale każdy ma nadal najwyżej 1,7 eV.
- Znak poziomów: \(E_3 - E_2 = -1{,}51 - (-3{,}40) = 1{,}89\ \text{eV}\), a nie 4,91 eV.
- Jednostki w jednym wzorze: \(W\) w eV i \(h f\) w dżulach nie dają się odjąć. Skrót 1240 działa tylko dla eV i nm.
- Wzór \(E = \frac{h c}{\lambda}\) dotyczy fotonu. Elektron z przykładu ma około 2,8 eV, a ten wzór dałby dla niego około 1700 eV.
Jak przerabiać ten dział
Łatwe to energia fotonu, elektronowolt i skale odległości. Średnie obejmują fotoefekt i model Bohra, jak w typowych zadaniach maturalnych, a także fale materii i równoważność masy i energii. W Trudnych analizujesz serie widmowe, promieniowanie rentgenowskie, teorię względności i kosmologię. W Wyzwaniu wracają fotoefekt i fale materii, a dochodzi pęd fotonu.
Lekcja o zjawisku fotoelektrycznym tłumaczy równanie Einsteina, a model Bohra linie widmowe. Gwiazdy i prawo Hubble’a omawia lekcja z astrofizyki.