Prawie każde zadanie z kinematyki da się sprowadzić do kilku wzorów albo do wykresu prędkości, który daje to samo przy mniejszym rachunku.
Po czym poznać rodzaj ruchu
„Ruszył z miejsca” znaczy \(v_0 = 0\), a „zatrzymał się”, że prędkość końcowa jest zerem. Brak czasu w danych i w pytaniu podpowiada wzór \(v^2 = v_0^2 + 2 a s\). Rzut rozkładasz na dwa niezależne ruchy: poziomy jednostajny i pionowy z przyspieszeniem \(g\).
Wzory z liczbami
Tam, gdzie pojawia się \(g\), przyjmujemy \(10\ \text{m/s}^2\).
- jednostajny: \(15\ \text{m/s}\) przez \(20\ \text{s}\) to \(s = v t = 300\ \text{m}\)
- przyspieszony od zera: \(a = 2\ \text{m/s}^2\), \(t = 5\ \text{s}\) daje \(v = a t = 10\ \text{m/s}\) i \(s = \frac{a t^2}{2} = 25\ \text{m}\)
- hamowanie: z \(20\ \text{m/s}\) przy opóźnieniu \(5\ \text{m/s}^2\) droga to \(s = \frac{v_0^2}{2a} = 40\ \text{m}\)
- wykres: prędkość rośnie od 0 do \(12\ \text{m/s}\) w \(6\ \text{s}\), więc pole trójkąta to \(36\ \text{m}\), a nachylenie to \(2\ \text{m/s}^2\)
- rzut poziomy z \(20\ \text{m}\): \(t = \sqrt{\frac{2h}{g}} = 2\ \text{s}\); przy \(v_x = 15\ \text{m/s}\) zasięg wynosi \(30\ \text{m}\)
Typowe pomyłki w kinematyce
Prędkość średnia to cała droga przez cały czas. Jedziesz 30 km z prędkością 30 km/h i 30 km z prędkością 60 km/h: to 60 km w 1,5 h, czyli 40 km/h, a nie 45 km/h.
Druga pomyłka to km/h we wzorze z sekundami. Zatrzymanie z 36 km/h w 4 s daje \(a = \frac{10}{4} = 2{,}5\ \text{m/s}^2\), a nie 9.
Trzecia dotyczy rzutu poziomego: czas lotu liczysz z ruchu pionowego. Gdy \(v_x\) wzrośnie dwukrotnie, zasięg rośnie do 60 m, a czas nadal wynosi 2 s.
Kolejność ćwiczeń
Zacznij od Łatwych: ruch jednostajny, prędkość średnia i spadek swobodny. Średnie dokładają wykres prędkości, ruch opóźniony, rzut pionowy i prosty ruch względny, czyli typowy materiał maturalny. W Trudnych łączysz etapy: rzuty, spotkanie dwóch ciał, składanie prędkości. Wyzwanie to rzut ukośny z dodatkowymi warunkami i ruch względny na poziomie olimpijskim. Na każdym poziomie szkicuj \(v(t)\), choćby na marginesie.
Teorię znajdziesz w lekcjach o ruchu jednostajnym, ruchu jednostajnie przyspieszonym oraz rzucie poziomym i ukośnym.