Dział ma dwie części. Pierwsza to ciepło: ogrzewanie, topnienie i mieszanie, gdzie wszystko sprowadza się do bilansu. Druga to gaz: przemiany, praca i energia wewnętrzna, aż po silniki cieplne.
Ciepło, gaz czy silnik
Woda, lód, grzałka i temperatura końcowa oznaczają bilans cieplny: ciepło oddane równa się pobranemu. Ciśnienie, objętość i liczba moli to równanie Clapeyrona. Ciepło i praca gazu to I zasada, a dwa zbiorniki ciepła to sprawność.
Rachunki z liczbami
- ogrzewanie: \(2\ \text{kg}\) wody od \(20^\circ\text{C}\) do \(70^\circ\text{C}\): \(Q = 2\cdot 4200\cdot 50 = 420\ \text{kJ}\)
- mieszanie: \(1\ \text{kg}\) wody o \(80^\circ\text{C}\) i \(3\ \text{kg}\) o \(20^\circ\text{C}\): \(t = \frac{1\cdot 80 + 3\cdot 20}{4} = 35^\circ\text{C}\)
- Clapeyron: 1 mol, \(300\ \text{K}\), \(100\ \text{kPa}\): \(V = \frac{n R T}{p} \approx 24{,}9\ \text{dm}^3\)
- praca gazu przy stałym ciśnieniu \(100\ \text{kPa}\), gdy objętość rośnie o \(2\ \text{dm}^3\): \(W = p\Delta V = 200\ \text{J}\)
- I zasada: gaz pobiera \(500\ \text{J}\) i wykonuje \(200\ \text{J}\) pracy: \(\Delta U = 500 - 200 = 300\ \text{J}\)
- Carnot: \(600\ \text{K}\) i \(300\ \text{K}\): \(\eta = 1 - \frac{300}{600} = 0{,}5\), czyli 50%
Na czym najczęściej pada rachunek
- Celsjusze w gazach. Ogrzanie od \(27^\circ\text{C}\) do \(127^\circ\text{C}\) przy stałym ciśnieniu zwiększa objętość \(\frac{400}{300} \approx 1{,}33\) razy, a nie \(\frac{127}{27} \approx 4{,}7\) razy. Licz \(T = t + 273\).
- Pominięte topnienie. Zmiana 0,5 kg lodu o \(0^\circ\text{C}\) w wodę o \(20^\circ\text{C}\) to 167 kJ na topnienie (dla \(L_t = 334\ \text{kJ/kg}\)) i 42 kJ na ogrzanie, razem 209 kJ, a nie 42 kJ.
- Znak pracy. W zapisie \(\Delta U = Q + W\) litera \(W\) oznacza pracę wykonaną nad gazem, więc przy rozprężaniu jest ujemna. W przykładzie wyżej wychodzi 300 J, a nie 700 J.
Poziomy po kolei
Na Łatwych masz ciepło właściwe, skale temperatur i zmiany stanu skupienia. Średnie to bilans, Clapeyron i proste przemiany, jak na maturze. W Trudnych odczytujesz pracę z pola pod wykresem \(p(V)\) i liczysz silniki cieplne. Wyzwanie to pełne cykle i trudniejsze bilanse.
Zacznij od lekcji bilans cieplny krok po kroku, przejdź do gazu doskonałego, a skończ na I zasadzie i silnikach.