Zadania z nierówności

Nierówności wyglądają jak równania, ale łapią na szczegółach: zmianie zwrotu, domkniętych końcach przedziałów i liczbach całkowitych w zbiorze rozwiązań.

Rozwiązujesz tu nierówności liniowe, kwadratowe, wielomianowe, wymierne i z wartością bezwzględną, odpowiadasz na pytania o liczby całkowite w zbiorze rozwiązań, a na wyższych poziomach szukasz najmniejszej lub największej wartości wyrażenia i najlepszej stałej w nierówności.

Dwa zupełnie różne zadania pod jedną nazwą

Pierwszy typ brzmi „rozwiąż” i kończy się przedziałem. Tu liczy się znak wyrażenia, więc rysujesz parabolę albo szkic wykresu wielomianu. Drugi typ brzmi „znajdź najmniejszą wartość” albo „wyznacz największą stałą” i kończy się jedną liczbą. Trzeba przekształcić wyrażenie do sumy kwadratów albo użyć klasycznej nierówności między średnimi, czyli w praktyce udowodnić oszacowanie. Rozpoznanie typu oszczędza czas, bo metody prawie się nie pokrywają.

Metody i krótkie przykłady

  • liniowa, dzielenie przez liczbę ujemną zmienia zwrot: \(-2x > 6\) daje \(x < -3\)
  • kwadratowa, miejsca zerowe i ramiona paraboli: \(x^2 - x - 6 \le 0\) daje \(x \in \langle -2, 3 \rangle\)
  • wymierna, ułamek zastępujesz iloczynem: \(\frac{x - 1}{x + 2} > 0\) daje \((x - 1)(x + 2) > 0\)
  • wielomianowa, pierwiastek parzystej krotności nie zmienia znaku: \((x - 1)^2(x + 3) \ge 0\) daje \(x \ge -3\)
  • między średnimi, dla \(x > 0\): \(x + \frac{1}{x} \ge 2\), bo \(\frac{a + b}{2} \ge \sqrt{ab}\)

Na czym najczęściej tracisz punkty

Mnożenie obu stron przez mianownik o nieznanym znaku to błąd, nawet jeśli czasem daje dobry wynik. Przenieś wszystko na jedną stronę i badaj znak. Sprawdź końce: domknięty koniec nie może być miejscem zerowym mianownika. Przy liczeniu liczb całkowitych zwróć uwagę na nawiasy, bo w przedziale \((-2, 3)\) są cztery takie liczby: \(-1\), 0, 1 i 2. Szukając wartości najmniejszej, sprawdź warunek równości, bo oszacowanie musi być osiągane.

Porządek pracy na czterech poziomach

Zacznij od Łatwych, czyli osi liczbowej i jednej nierówności. Średnie to nierówności kwadratowe i wymierne ze szkolnego kursu, na poziomie matury. Trudne to zwykle ekstrema jak w pierwszym etapie Olimpiady Matematycznej lub w Diamencie AGH, dlatego warto znać wcześniej sumy kwadratów. Wyzwanie, z optymalnymi stałymi, to poziom olimpijski.

Rachunek krok po kroku pokazuje lekcja o nierównościach wielomianowych, wymiernych i z wartością bezwzględną, a drugi typ zadań dowody nierówności i podzielności.