TrygonometriaWyzwanieZadanie nr 3839

Wymierne r z przedziału [0, 1), dla których tg²(πr) jest liczbą wymierną

Wartości funkcji trygonometrycznych w punktach wymiernych Zadania konkursoweZadania olimpijskiePrzygotowanie do Olimpiady Matematycznej

Ile jest liczb wymiernych \(r\in[0,1)\), dla których wartość \(\mathrm{tg}(\pi r)\) jest określona, a liczba \(\mathrm{tg}^2(\pi r)\) jest wymierna?

+18 pkt za pierwsze rozwiązanie na koncie

Zapis: ułamki (3/4), pierwiastki (2sqrt(3)), pi/6.

Jak rozwiązać to zadanie?

Potrzebujesz pomocy? Pokaż wskazówkę

Wyraź cos(2πr) przez tg²(πr). Następnie wykaż, że jeśli r jest wymierna, to 2cos(2πr) jest pierwiastkiem wielomianu o współczynnikach całkowitych i współczynniku wiodącym 1.

Chcesz poznać sposób? Rozwiązanie krok po kroku
  1. Niech \(t=\mathrm{tg}(\pi r)\) i \(c=\cos(2\pi r)\). Ze wzoru \(c=\frac{1-t^2}{1+t^2}\) oraz \(t^2=\frac{1-c}{1+c}\) (tu \(c\ne-1\), bo \(c=-1\) oznacza \(r=\tfrac12\), gdzie tangens nie jest określony) wynika: \(t^2\) jest wymierne wtedy i tylko wtedy, gdy \(c\) jest wymierne.
  2. Niech \(\theta=2\pi r\), \(r=\tfrac pq\), \(q\ge1\). Liczby \(T_k=2\cos(k\theta)\) spełniają \(T_0=2\), \(T_1=u\), \(T_{k+1}=u\,T_k-T_{k-1}\), gdzie \(u=2\cos\theta\) (to wzór \(\cos((k+1)\theta)+\cos((k-1)\theta)=2\cos\theta\cos(k\theta)\)). Indukcyjnie \(T_k=P_k(u)\), gdzie \(P_k\) jest wielomianem o współczynnikach całkowitych i współczynniku wiodącym \(1\).
  3. Ponieważ \(q\theta=2\pi p\), mamy \(P_q(u)=2\), więc \(u\) jest pierwiastkiem wielomianu \(P_q(x)-2\) o współczynnikach całkowitych i współczynniku wiodącym \(1\). Jeśli \(u\) jest wymierne, to z twierdzenia o pierwiastkach wymiernych \(u\) jest liczbą całkowitą, a \(|u|\le2\).
  4. Zatem \(c=\tfrac u2\in\{-1,-\tfrac12,0,\tfrac12,1\}\). Dla \(r\in[0,1)\) mamy \(2\pi r\in[0,2\pi)\) i kolejno: \(c=1\Rightarrow r=0\); \(c=\tfrac12\Rightarrow r\in\{\tfrac16,\tfrac56\}\); \(c=0\Rightarrow r\in\{\tfrac14,\tfrac34\}\); \(c=-\tfrac12\Rightarrow r\in\{\tfrac13,\tfrac23\}\); przypadek \(c=-1\) odpada.
  5. Dla tych siedmiu liczb \(\mathrm{tg}^2(\pi r)\in\{0,\tfrac13,1,3\}\) rzeczywiście jest wymierne. Odpowiedź: \(7\).

Odpowiedź: \(7\)

Czego warto się nauczyć?

Trygonometria łączy geometrię z algebrą. W zadaniach dnia ćwiczysz wartości funkcji, tożsamości i równania na przedziale.

Więcej zadań z trygonometrii →

Podobne zadania