Układy równańTrudneZadanie nr 894
Najmniejsza wartość xy, gdy x + y = 2m − 1 i x² + y² = m² + 2m − 3
Dla parametru \(m\) rozważamy układ równań \(\begin{cases}x+y=2m-1\\x^2+y^2=m^2+2m-3\end{cases}\). Wyznacz najmniejszą wartość iloczynu \(xy\), gdzie \((x,y)\) jest rozwiązaniem rzeczywistym tego układu dla pewnej wartości \(m\).
Świetnie.
Jak rozwiązać to zadanie?
Potrzebujesz pomocy? Pokaż wskazówkę
Wyraź \(xy\) przez \(m\). Zastanów się, kiedy układ ma rozwiązania rzeczywiste: liczby \(x\) i \(y\) są pierwiastkami równania kwadratowego \(u^2-(x+y)u+xy=0\).
Chcesz poznać sposób? Rozwiązanie krok po kroku
- Z tożsamości \((x+y)^2=x^2+y^2+2xy\): \(xy=\tfrac{(2m-1)^2-(m^2+2m-3)}{2}=\tfrac{3m^2-6m+4}{2}\).
- Warunek istnienia rozwiązań rzeczywistych: \(x\) i \(y\) są pierwiastkami równania \(u^2-(2m-1)u+xy=0\), więc \((x+y)^2-4xy\ge0\), czyli \((2m-1)^2-2(3m^2-6m+4)\ge0\).
- Po uproszczeniu: \(-2m^2+8m-7\ge0\iff m\in\left\langle2-\tfrac{\sqrt2}{2},\,2+\tfrac{\sqrt2}{2}\right\rangle\). Dla tych \(m\) również \(x^2+y^2=m^2+2m-3>0\).
- Funkcja \(h(m)=\tfrac{3m^2-6m+4}{2}=\tfrac32(m-1)^2+\tfrac12\) ma wierzchołek w \(m=1\), poza wyznaczonym przedziałem (\(2-\tfrac{\sqrt2}{2}\approx1{,}29\)). Na tym przedziale jest rosnąca, więc najmniejszą wartość przyjmuje na jego lewym końcu.
- \(h\left(2-\tfrac{\sqrt2}{2}\right)=\tfrac32\left(1-\tfrac{\sqrt2}{2}\right)^2+\tfrac12=\tfrac32\left(\tfrac32-\sqrt2\right)+\tfrac12=\tfrac{11}{4}-\tfrac{3\sqrt2}{2}\approx0{,}63\).
- Najmniejsza wartość \(xy\) to \(\tfrac{11}{4}-\tfrac{3\sqrt2}{2}\) (wtedy \(x=y\)). Pułapka: wartość \(\tfrac12\) z wierzchołka paraboli jest błędna, bo dla \(m=1\) układ \(x+y=1\), \(x^2+y^2=0\) nie ma rozwiązań.
Odpowiedź: \(\frac{11}{4}-\frac{3\sqrt{2}}{2}\)
Czego warto się nauczyć?
Układ równań to kilka warunków spełnionych jednocześnie. Na maturze to przede wszystkim układy liniowe i zadania tekstowe, a na rozszerzeniu — przecięcia prostej z parabolą lub okręgiem.