Dział ma dwie połowy. W pierwszej pole działa na poruszający się ładunek albo przewodnik z prądem i oprócz wartości siły liczy się jej kierunek. W drugiej to zmienny strumień magnetyczny wytwarza napięcie.
Którą siłę lub które prawo wybrać
Pojedyncza cząstka to siła Lorentza, a przy prędkości prostopadłej do pola ruch po okręgu. Przewód z prądem to siła elektrodynamiczna. Zmiana pola, powierzchni albo kąta ramki oznacza prawo Faradaya, a kierunek prądu indukowanego ustala reguła Lenza. Liczba zwojów na dwóch cewkach to transformator.
Wzory z liczbami
- siła na przewód: \(B = 0{,}5\ \text{T}\), \(I = 4\ \text{A}\), \(l = 20\ \text{cm}\), przewód prostopadły do pola: \(F = B I l = 0{,}4\ \text{N}\)
- proton \(v = 2\cdot 10^6\ \text{m/s}\), \(B = 0{,}1\ \text{T}\): \(F = q v B = 3{,}2\cdot 10^{-14}\ \text{N}\), promień \(r = \frac{m v}{q B} \approx 21\ \text{cm}\)
- pole długiego przewodu: \(I = 10\ \text{A}\), \(5\ \text{cm}\) od osi: \(B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r} = 4\cdot 10^{-5}\ \text{T}\)
- Faraday: 100 zwojów, \(50\ \text{cm}^2\), pole spada z \(0{,}2\ \text{T}\) do zera w \(0{,}1\ \text{s}\): \(\mathcal{E} = n\frac{\Delta\Phi}{\Delta t} = 1\ \text{V}\)
- transformator: \(230\ \text{V}\), 1000 i 50 zwojów: \(U_2 = 11{,}5\ \text{V}\); przy \(2\ \text{A}\) po stronie wtórnej idealne urządzenie pobiera \(0{,}1\ \text{A}\)
Najczęstsze potknięcia z polem
- Kąt: przewód pod \(30^\circ\) do pola odczuwa 0,2 N zamiast 0,4 N, a równoległy żadnej siły.
- Zwoje: pominięcie \(n\) w prawie Faradaya daje 0,01 V zamiast 1 V.
- Odwrócona proporcja: 230 V przy 1000 i 50 zwojach to 11,5 V, a nie 4600 V. Przy prądzie stałym napięcia wtórnego nie będzie, bo strumień się nie zmienia.
- Ładunek ujemny: siła ma zwrot przeciwny niż wskazuje reguła dla ładunku dodatniego.
Kolejność działań
Na Łatwych wstawiasz do jednego wzoru. Średnie to indukcja, strumień, transformator i ruch cząstki, czyli typowy materiał maturalny. W Trudnych rozwiązujesz selektor prędkości, siły między przewodnikami i prądy indukowane. W Wyzwaniu pojawiają się prądnica, spektrometr masowy i cyklotron, gdzie przydaje się fakt, że okres \(T = \frac{2\pi m}{q B}\) nie zależy od prędkości.
Na początek lekcja o magnesach i elektromagnesie, potem siła Lorentza i indukcja elektromagnetyczna.