Bryła sztywnaWyzwanieZadanie nr 3976
Kąt, przy którym kulka tocząca się po większej kuli od niej odskoczy
Po powierzchni nieruchomej kuli o promieniu \(1\ \text{m}\) toczy się bez poślizgu jednorodna kulka o promieniu \(10\ \text{cm}\). Przez szczyt dużej kuli środek kulki przechodzi z prędkością \(1\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}\). Pod jakim kątem (mierzonym od pionu ze środka dużej kuli) kulka oderwie się od powierzchni? Załóż, że tarcie wystarcza, by aż do oderwania nie było poślizgu; \(g = 9{,}81\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}^2}\). Wynik podaj w stopniach z dokładnością do \(0{,}1^\circ\).
Świetnie.
Jak rozwiązać to zadanie?
Karta wzorów: Bryła sztywna
- moment siły
- \(M = r F \sin\alpha\)
- równowaga
- \(\textstyle\sum \vec F = 0,\quad \sum M = 0\)
- II zasada dla ruchu obrotowego
- \(M = I \varepsilon\)
- energia i moment pędu
- \(E_{obr} = \tfrac{I \omega^2}{2},\quad L = I \omega\)
- momenty bezwładności
- \(\text{obręcz: } m r^2,\quad \text{walec: } \tfrac12 m r^2,\quad \text{kula: } \tfrac25 m r^2,\quad \text{pręt (środek): } \tfrac{1}{12} m l^2\)
- twierdzenie Steinera
- \(I = I_s + m d^2\)
- toczenie bez poślizgu
- \(v = \omega r\)
Potrzebujesz pomocy? Pokaż wskazówkę
Środek kulki porusza się po okręgu o promieniu \(R + r\). Energia kinetyczna toczącej się kulki to \(\tfrac{7}{10}m v^2\). Oderwanie następuje, gdy składowa ciężaru wzdłuż promienia przestaje wystarczać na przyspieszenie dośrodkowe.
Chcesz poznać sposób? Rozwiązanie krok po kroku
- Środek kulki porusza się po okręgu o promieniu \(\rho = R + r = 1{,}1\ \text{m}\); przy toczeniu bez poślizgu \(E_k = \tfrac12 m v^2 + \tfrac12\cdot\tfrac25 m r^2\cdot\tfrac{v^2}{r^2} = \tfrac{7}{10}m v^2\).
- Energia: \(\tfrac{7}{10}m v^2 = \tfrac{7}{10}m v_0^2 + m g\rho(1 - \cos\theta)\).
- Oderwanie, gdy nacisk znika: \(m g\cos\theta = \tfrac{m v^2}{\rho}\).
- Podstawiając \(v^2 = g\rho\cos\theta\): \(\tfrac{7}{10}g\rho\cos\theta = \tfrac{7}{10}v_0^2 + g\rho(1 - \cos\theta)\), skąd \(\cos\theta = \tfrac{1}{17}\left(10 + \tfrac{7v_0^2}{g\rho}\right)\).
- \(\tfrac{7v_0^2}{g\rho} = \tfrac{7}{10{,}791} \approx 0{,}6487\), \(\cos\theta \approx 0{,}6264\), \(\theta \approx 51{,}2^\circ\).
- Odpowiedź: około \(51{,}2^\circ\) (kulka startująca ze szczytu prawie bez prędkości oderwałaby się przy \(\arccos\tfrac{10}{17} \approx 54{,}0^\circ\)).
Odpowiedź: \(\cos\theta = \tfrac{1}{17}\left(10 + \tfrac{7v_0^2}{g(R + r)}\right),\ \theta \approx 51{,}2^\circ\)
Czego warto się nauczyć?
Bryła sztywna obraca się pod wpływem momentów sił. Zadania od dźwigni z podstawówki po toczące się walce z matury rozszerzonej.