Bryła sztywnaWyzwanieZadanie nr 4016
Najmniejsza prędkość walca, przy której wtoczy się na próg
Jednorodny walec o promieniu \(20\ \text{cm}\) toczy się bez poślizgu po poziomej podłodze i uderza w krawędź progu o wysokości \(5\ \text{cm}\) (krawędź jest równoległa do osi walca). Zderzenie jest doskonale niesprężyste: walec nie odskakuje i nie ślizga się po krawędzi, tylko zaczyna obracać się wokół niej. Jaka musi być najmniejsza prędkość środka walca przed uderzeniem, by wtoczył się na próg? Przyjmij \(g = 9{,}81\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}^2}\). Wynik podaj z dokładnością do \(0{,}01\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}\).
Świetnie.
Jak rozwiązać to zadanie?
Karta wzorów: Bryła sztywna
- moment siły
- \(M = r F \sin\alpha\)
- równowaga
- \(\textstyle\sum \vec F = 0,\quad \sum M = 0\)
- II zasada dla ruchu obrotowego
- \(M = I \varepsilon\)
- energia i moment pędu
- \(E_{obr} = \tfrac{I \omega^2}{2},\quad L = I \omega\)
- momenty bezwładności
- \(\text{obręcz: } m r^2,\quad \text{walec: } \tfrac12 m r^2,\quad \text{kula: } \tfrac25 m r^2,\quad \text{pręt (środek): } \tfrac{1}{12} m l^2\)
- twierdzenie Steinera
- \(I = I_s + m d^2\)
- toczenie bez poślizgu
- \(v = \omega r\)
Potrzebujesz pomocy? Pokaż wskazówkę
Podczas uderzenia siła od krawędzi jest ogromna, ale jej moment względem krawędzi jest zerowy — zachowany jest kręt względem krawędzi (energia nie). Po uderzeniu walec obraca się wokół krawędzi i wystarczy bilans energii.
Chcesz poznać sposób? Rozwiązanie krok po kroku
- Kręt względem krawędzi przed uderzeniem: \(L = m v(R - h) + \tfrac12 m R^2\cdot\tfrac vR = m v\left(\tfrac32 R - h\right)\) (ruch środka na wysokości \(R - h\) nad krawędzią plus obrót własny).
- Po uderzeniu obrót wokół krawędzi: \(I_k = \tfrac32 m R^2\), więc \(\omega_1 = \tfrac{v\left(\tfrac32 R - h\right)}{\tfrac32 R^2} = \tfrac{v(3R - 2h)}{3R^2}\).
- Wtoczenie: \(\tfrac12 I_k\omega_1^2 \ge m g h\), czyli \(\omega_1^2 \ge \tfrac{4gh}{3R^2}\).
- \(v_{min} = \tfrac{3R}{3R - 2h}\sqrt{\tfrac{4gh}{3}} = \tfrac{0{,}6}{0{,}5}\sqrt{0{,}654} \approx 0{,}970\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}\).
- Sprawdzenie: tuż po uderzeniu walec nie odrywa się od krawędzi, bo \(\omega_1^2 R \le g\tfrac{R - h}{R}\) (przy \(v_{min}\) wymaga to \(h \le \tfrac37 R\) — spełnione).
- Odpowiedź: około \(0{,}97\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}\).
Odpowiedź: \(\tfrac{3R}{3R - 2h}\sqrt{\tfrac{4gh}{3}} \approx 0{,}97\ \text{m/s}\)
Czego warto się nauczyć?
Bryła sztywna obraca się pod wpływem momentów sił. Zadania od dźwigni z podstawówki po toczące się walce z matury rozszerzonej.